เริ่มเป็นหวัดควรดูแลตัวเองเรื่องไหนก่อน เพื่อให้พักและสังเกตอาการได้เหมาะสม

เริ่มเป็นหวัดควรดูแลตัวเองเรื่องไหนก่อน และควรสังเกตอาการอย่างไร

เริ่มรู้สึกคัดจมูก จาม มีน้ำมูก เจ็บคอ ไอ หรือรู้สึกอ่อนเพลีย หลายคนมักสงสัยว่า เริ่มเป็นหวัดควรดูแลตัวเองเรื่องไหนก่อน สิ่งสำคัญในช่วงแรกคือไม่จำเป็นต้องรีบทำหลายอย่างพร้อมกัน แต่ควรเริ่มจากลดกิจกรรมที่ไม่จำเป็น พักผ่อนให้เหมาะสม ดื่มน้ำหรือของเหลวตามความต้องการของร่างกาย และสังเกตว่าอาการกำลังเปลี่ยนไปในทิศทางใด เพราะอาการที่ดูคล้ายหวัดสามารถพบได้ทั้งจากไข้หวัดธรรมดา ไข้หวัดใหญ่ COVID-19 และการติดเชื้อทางเดินหายใจชนิดอื่น จึงไม่ควรใช้คำว่า “หวัด” เพื่อสรุปสาเหตุด้วยตัวเองทุกกรณี

ไข้หวัดธรรมดาเกิดจากไวรัสทางเดินหายใจหลายชนิด อาการที่พบได้ ได้แก่ น้ำมูกไหลหรือคัดจมูก จาม เจ็บคอ ไอ ปวดศีรษะ ปวดเมื่อยเล็กน้อย และรู้สึกอ่อนเพลีย อาการมักค่อย ๆ เริ่มและชัดขึ้นในช่วง 2–3 วันแรก ขณะที่ไข้หวัดใหญ่มักทำให้รู้สึกไม่สบายมากกว่าและอาจเริ่มอาการรวดเร็วกว่า อย่างไรก็ตาม การดูจากอาการอย่างเดียวอาจแยกโรคทางเดินหายใจบางชนิดออกจากกันได้ไม่ชัดเจน โดยเฉพาะในผู้สูงอายุ ผู้มีโรคประจำตัว หรือผู้ที่มีความเสี่ยงต่ออาการรุนแรง ควรให้ความสำคัญกับการประเมินเพิ่มเติมเมื่อมีเหตุให้สงสัย

เรื่องแรกที่ควรทำเมื่อเริ่มเป็นหวัด คือพักและลดกิจกรรมที่ใช้แรง

เมื่อเริ่มมีอาการคล้ายหวัด ร่างกายอาจรู้สึกอ่อนเพลีย ง่วงกว่าปกติ ปวดศีรษะ หรือรู้สึกไม่มีแรง สิ่งแรกที่ทำได้ง่ายที่สุดคือ ลดกิจกรรมที่ไม่จำเป็นและจัดเวลาพักให้เพียงพอ ไม่จำเป็นต้องนอนอยู่บนเตียงตลอดวันหากยังทำกิจวัตรเบา ๆ ได้ แต่ควรหลีกเลี่ยงการออกกำลังกายหนัก นอนดึก ทำงานต่อเนื่องเป็นเวลานาน หรือฝืนกิจกรรมทั้งที่รู้สึกไม่สบาย CDC และ NHS ต่างแนะนำการพักผ่อนเป็นหนึ่งในแนวทางดูแลไข้หวัดธรรมดาที่บ้าน

การพักไม่ได้หมายความว่าเป็นวิธีทำให้อาการทุกอย่างหายเร็วทันที แต่เป็นการลดภาระของร่างกายในช่วงที่กำลังไม่สบาย หากต้องทำงาน อาจลดระยะเวลาที่ใช้หน้าจอต่อเนื่อง พักสายตาเป็นช่วง ๆ และพยายามไม่เพิ่มงานหนักในวันที่อาการชัดขึ้น ส่วนผู้ที่มีไข้หรือรู้สึกไม่ดีพอที่จะทำกิจกรรมตามปกติ ควรพักอยู่บ้านและลดการสัมผัสใกล้ชิดกับผู้อื่น โดย CDC แนะนำให้ผู้มีอาการของโรคทางเดินหายใจอยู่ห่างจากผู้อื่นจนกว่าอาการโดยรวมจะดีขึ้น และไม่มีไข้โดยไม่ใช้ยาลดไข้เป็นเวลาอย่างน้อย 24 ชั่วโมง

ดื่มน้ำและของเหลวให้เหมาะสม โดยไม่ต้องฝืนดื่มมากเกินไป

เมื่อเป็นหวัด อาจมีน้ำมูก เจ็บคอ ไอ หรือมีไข้ร่วมด้วย ทำให้รู้สึกปากแห้งและกระหายน้ำมากกว่าปกติ การได้รับของเหลวอย่างเพียงพอช่วยลดโอกาสเกิดภาวะขาดน้ำ และเป็นหนึ่งในคำแนะนำพื้นฐานจากทั้ง CDC และ NHS ไม่จำเป็นต้องกำหนดว่าทุกคนต้องดื่มน้ำจำนวนลิตรเท่ากัน เพราะความต้องการขึ้นอยู่กับอายุ ขนาดร่างกาย กิจกรรม อุณหภูมิแวดล้อม และภาวะสุขภาพของแต่ละคน

วิธีสังเกตง่าย ๆ คือดื่มน้ำเป็นระยะตามความกระหายและดูว่าร่างกายยังได้รับของเหลวได้ตามปกติหรือไม่ ผู้ที่มีอาการคลื่นไส้หรือไม่อยากดื่มมากในครั้งเดียวอาจจิบทีละน้อยแต่บ่อยขึ้นได้ ส่วนผู้ที่มีโรคไต โรคหัวใจ หรือได้รับคำแนะนำให้จำกัดน้ำจากแพทย์ ควรยึดคำแนะนำเฉพาะของตนเอง ไม่ควรเพิ่มปริมาณน้ำมาก ๆ ตามคำแนะนำทั่วไปโดยไม่คำนึงถึงโรคประจำตัว

เจ็บคอควรเลือกเครื่องดื่มแบบไหน

ในคนที่รู้สึกเจ็บหรือระคายคอ การจิบน้ำหรือเครื่องดื่มที่รู้สึกสบายคออาจช่วยให้รับประทานและดื่มได้ง่ายขึ้น NHS กล่าวถึงเครื่องดื่มอุ่นผสมน้ำผึ้งและมะนาวสำหรับบรรเทาความไม่สบายบริเวณคอ ขณะที่ CDC ระบุว่าน้ำผึ้งอาจช่วยเรื่องอาการไอในผู้ใหญ่และเด็กอายุอย่างน้อย 1 ปี แต่ ไม่ควรให้น้ำผึ้งแก่เด็กอายุต่ำกว่า 1 ปี

ดูแลอาการคัดจมูก น้ำมูก และเจ็บคอแบบไม่ซับซ้อนก่อน

คัดจมูก น้ำมูก จาม และเจ็บคอเป็นอาการที่พบได้บ่อยเมื่อเป็นหวัด ในช่วงแรกไม่จำเป็นต้องใช้หลายผลิตภัณฑ์พร้อมกัน หากคัดจมูกสามารถพิจารณาน้ำเกลือสำหรับจมูกตามวิธีใช้ที่เหมาะสม และการใช้เครื่องเพิ่มความชื้นที่สะอาดหรือไอน้ำจากห้องน้ำอุ่นอาจช่วยให้รู้สึกสบายขึ้นในบางคน CDC ระบุ saline nasal spray หรือ drops และ clean humidifier/cool-mist vaporizer เป็นหนึ่งในทางเลือกสำหรับจัดการอาการ ส่วน NHS เตือนว่าไม่ควรให้เด็กสูดไอน้ำจากชามน้ำร้อน เพราะเสี่ยงต่อการลวก

หากจะใช้ยาหรือผลิตภัณฑ์สำหรับอาการหวัด ควรดูส่วนประกอบให้ละเอียด เพราะผลิตภัณฑ์บางชนิดมีตัวยาหลายตัวรวมกันและอาจซ้ำกับยาที่รับประทานอยู่ NHS แนะนำให้ปรึกษาเภสัชกรเกี่ยวกับยาลดไข้ ยาบรรเทาปวด หรือยาลดคัดจมูก และระบุว่าสเปรย์ลดคัดจมูกบางชนิดไม่ควรใช้ต่อเนื่องเกินระยะที่กำหนด เพราะอาจทำให้อาการคัดจมูกแย่ลงได้

การที่น้ำมูกมีสีขาว เหลือง หรือเขียวหลังผ่านไปสองสามวัน ไม่ได้หมายความโดยอัตโนมัติว่าจำเป็นต้องใช้ยาปฏิชีวนะ CDC ระบุว่าไข้หวัดธรรมดาเกิดจากไวรัส และยาปฏิชีวนะไม่ออกฤทธิ์ต่อไวรัส จึงไม่ควรเริ่มใช้ยาปฏิชีวนะเองเพียงเพราะน้ำมูกเปลี่ยนสี หากแพทย์ประเมินว่ามีการติดเชื้อแบคทีเรียจึงเป็นอีกสถานการณ์หนึ่ง

อย่ามองข้ามการลดโอกาสแพร่เชื้อให้คนรอบตัว

การเริ่มดูแลตัวเองเมื่อเป็นหวัดไม่ได้มีแค่เรื่องทำให้ตัวเองรู้สึกสบายขึ้น แต่ควรคำนึงถึงคนรอบข้างด้วย เพราะไวรัสทางเดินหายใจสามารถแพร่ผ่านละอองจากการไอหรือจาม การสัมผัสใกล้ชิด และในบางกรณีผ่านมือหรือพื้นผิวที่ปนเปื้อนแล้วนำมือไปสัมผัสตา จมูก หรือปาก CDC และ NHS จึงแนะนำให้ล้างมือเป็นประจำ ปิดปากและจมูกเมื่อไอหรือจาม และทิ้งกระดาษทิชชูที่ใช้แล้วให้เหมาะสม

หากมีไข้ ไอมาก หรือรู้สึกไม่พร้อมทำกิจกรรมตามปกติ การอยู่บ้านและลดการใกล้ชิดกับผู้อื่นเป็นทางเลือกที่เหมาะสม โดยเฉพาะหากในบ้านมีผู้สูงอายุ เด็กเล็ก ผู้มีภูมิคุ้มกันต่ำ หรือผู้ที่มีโรคประจำตัว การแยกของใช้ส่วนตัว เช่น แก้วน้ำ ผ้าเช็ดตัว และไม่ใช้ของร่วมกันในช่วงที่กำลังไม่สบาย ก็ช่วยลดโอกาสส่งต่อเชื้อได้เช่นกัน

ถ้าอาการคล้ายหวัดแต่สงสัยไข้หวัดใหญ่หรือ COVID-19

ไข้หวัดใหญ่และ COVID-19 สามารถมีอาการบางอย่างคล้ายไข้หวัดธรรมดาได้ เช่น ไอ เจ็บคอ น้ำมูก อ่อนเพลีย ปวดศีรษะ หรือมีไข้ CDC แนะนำว่าผู้ที่มีอาการคล้ายหวัดและสงสัยไข้หวัดใหญ่หรือ COVID-19 โดยเฉพาะผู้มีความเสี่ยงต่ออาการรุนแรง ควรพิจารณาตรวจและติดต่อบุคลากรทางการแพทย์ เพราะยาต้านไวรัสสำหรับโรคเหล่านี้มีช่วงเวลาที่เหมาะสมในการเริ่มใช้หลังเริ่มมีอาการ

กินอาหารได้ตามปกติ แต่เลือกสิ่งที่รับประทานง่ายเมื่อไม่สบาย

เวลาเป็นหวัดบางคนยังรับประทานอาหารได้ตามปกติ ขณะที่บางคนอาจเบื่ออาหาร เจ็บคอ หรือรู้สึกไม่อยากกินมาก ไม่จำเป็นต้องบังคับตัวเองให้รับประทานอาหารชนิดพิเศษเพื่อหวังให้อาการหายเร็ว แต่ควรเลือกอาหารที่รับประทานง่าย ได้สารอาหารตามปกติ และไม่ทำให้คอระคายมากขึ้น NHS แนะนำให้รับประทานอาหารที่เหมาะสมและดื่มของเหลวเพื่อป้องกันภาวะขาดน้ำ

หากเจ็บคอ อาจเลือกอาหารนุ่มหรืออุ่นพอดี เช่น ข้าวต้ม ซุป หรืออาหารที่กลืนง่าย ไม่จำเป็นต้องรับประทานอาหารเสริมหรือวิตามินในปริมาณสูงโดยหวังว่าจะทำให้อาการหวัดดีขึ้นอย่างรวดเร็ว NHS ระบุว่าหลักฐานเกี่ยวกับอาหารเสริมบางชนิด เช่น วิตามินซี เอ็กไคนาเซีย หรือกระเทียม ในการป้องกันหวัดหรือทำให้ดีขึ้นเร็วมีจำกัด จึงควรให้ความสำคัญกับอาหารตามปกติ การพัก และการดูแลอาการมากกว่า

เริ่มเป็นหวัดแล้วควรออกกำลังกายหรือทำงานต่อไหม

หากมีเพียงอาการเล็กน้อยและยังทำกิจวัตรได้ อาจไม่จำเป็นต้องหยุดกิจกรรมทั้งหมด แต่ควรลดระดับตามความรู้สึกของร่างกาย โดยเฉพาะเมื่อมีอ่อนเพลีย ปวดเมื่อย หรือมีไข้ ไม่ควรฝืนออกกำลังกายหนักเพื่อหวังให้เหงื่อออกแล้วอาการดีขึ้น การพักให้เหมาะสมมีความสำคัญมากกว่าในช่วงที่ร่างกายกำลังมีอาการ

หากมีไข้หรือรู้สึกไม่ดีพอที่จะทำงานตามปกติ ควรพักอยู่บ้านและหลีกเลี่ยงการสัมผัสกับผู้อื่นตามความเหมาะสม เมื่ออาการโดยรวมดีขึ้นจึงค่อยกลับไปทำกิจกรรมตามปกติ ไม่ควรรีบกลับไปทำงานหนักหรือออกกำลังกายเต็มระดับในวันแรกที่รู้สึกดีขึ้นเล็กน้อย โดยเฉพาะหากยังมีไข้ อ่อนเพลีย หรือหายใจไม่สะดวก

เมื่อไรที่อาการอาจไม่ใช่แค่หวัดธรรมดา

ไข้หวัดธรรมดาจำนวนมากค่อย ๆ ดีขึ้นได้เอง โดย CDC ระบุว่าอาการหวัดมักกินเวลาน้อยกว่าหนึ่งสัปดาห์ แม้อาการน้ำมูกหรือไอบางอย่างอาจอยู่นานกว่านั้น ส่วน NHS ระบุว่าคนจำนวนมากเริ่มรู้สึกดีขึ้นภายในประมาณ 1–2 สัปดาห์ ดังนั้น การดูแนวโน้มว่าอาการดีขึ้นหรือแย่ลงจึงมีความสำคัญมากกว่าคาดหวังว่าทุกคนต้องดีขึ้นภายในจำนวนวันที่เท่ากัน

ควรขอคำแนะนำทางการแพทย์หากมีอาการที่น่ากังวล เช่น หายใจลำบาก หายใจเร็ว เจ็บหน้าอก มีภาวะขาดน้ำ ไข้ต่อเนื่องหลายวัน อาการอยู่นานเกินประมาณ 10 วันโดยไม่ดีขึ้น หรืออาการเคยดีขึ้นแล้วกลับมาแย่ลง CDC ยังแนะนำให้ผู้ที่มีโรคประจำตัวซึ่งกำเริบขึ้นระหว่างมีอาการทางเดินหายใจได้รับการประเมินเช่นกัน

ผู้ที่มีโรคเรื้อรัง เช่น โรคหัวใจ โรคปอด โรคไต เบาหวาน หรือมีภูมิคุ้มกันอ่อนแอควรระมัดระวังเป็นพิเศษ NHS แนะนำให้ขอคำแนะนำจากแพทย์เมื่อมีอาการหวัดในกลุ่มเหล่านี้ เพราะการติดเชื้อทางเดินหายใจอาจส่งผลต่อโรคเดิมหรือมีโอกาสเกิดภาวะแทรกซ้อนได้มากกว่าคนทั่วไป

หากเลือกใช้ผลิตภัณฑ์สมุนไพรช่วงเป็นหวัด ควรดูอะไรเป็นหลัก

เว็บไซต์ตราใบห่อมีเนื้อหาเกี่ยวกับสมุนไพรที่คนไทยคุ้นเคยในช่วงไม่สบาย เช่น ฟ้าทะลายโจร รวมถึงบทความเรื่องไข้ ตัวร้อน เจ็บคอ และการดูแลสุขภาพเบื้องต้น อย่างไรก็ตาม การกล่าวถึงสมุนไพรควรแยกจากข้อมูลสุขภาพทั่วไป และไม่ควรสรุปว่าผลิตภัณฑ์สมุนไพรทุกชนิดเหมาะกับอาการหวัดทุกแบบ

หากเลือกใช้ผลิตภัณฑ์ ควรตรวจชื่อยา รูปแบบยา เลขทะเบียน สรรพคุณ วิธีใช้ ปริมาณ และคำเตือนจาก ฉลากของผลิตภัณฑ์นั้นโดยตรง ไม่ควรนำข้อมูลของสมุนไพรเพียงชนิดหนึ่งไปขยายเป็นสรรพคุณของผลิตภัณฑ์ทั้งตำรับ และไม่ควรนำวิธีใช้ของผลิตภัณฑ์หนึ่งไปใช้กับอีกรายการเพียงเพราะมีชื่อสมุนไพรเหมือนกัน หากใช้ยาอื่นอยู่ มีโรคประจำตัว ตั้งครรภ์ ให้นมบุตร หรือไม่แน่ใจเรื่องการใช้ร่วมกัน ควรสอบถามเภสัชกรหรือแพทย์ก่อน

ในมุมมองตามการแพทย์แผนไทย อาการไม่สบายบางลักษณะอาจถูกอธิบายผ่านกรอบของภูมิปัญญาดั้งเดิม แต่กรอบดังกล่าวไม่ควรใช้แทนการประเมินไข้ การหายใจ อาการเจ็บหน้าอก หรือสัญญาณผิดปกติอื่น หากมีอาการที่รุนแรง ควรให้ความสำคัญกับการประเมินทางการแพทย์ก่อน

สรุป เริ่มเป็นหวัดควรเริ่มจากพัก ดื่มน้ำ สังเกตอาการ และลดการแพร่เชื้อ

เมื่อ เริ่มเป็นหวัด สิ่งที่ควรทำก่อนคือไม่ฝืนร่างกาย ลดกิจกรรมหนักและพักให้เหมาะสม ดื่มน้ำหรือของเหลวตามความต้องการ ดูแลอาการคัดจมูกและเจ็บคอด้วยวิธีที่เหมาะสม และติดตามว่าอาการกำลังดีขึ้นหรือแย่ลง เพราะอาการคล้ายหวัดสามารถเกิดจากไวรัสทางเดินหายใจหลายชนิด ไม่จำเป็นต้องเป็นไข้หวัดธรรมดาทุกครั้ง

อีกเรื่องที่ไม่ควรมองข้ามคือการลดโอกาสแพร่เชื้อ ควรล้างมือ ปิดปากและจมูกเมื่อไอหรือจาม หลีกเลี่ยงใช้ของส่วนตัวร่วมกับผู้อื่น และหากมีไข้หรือรู้สึกไม่พร้อมทำกิจกรรมตามปกติ ควรพักอยู่บ้านตามความเหมาะสม สำหรับผู้ที่มีความเสี่ยงต่ออาการรุนแรงและสงสัยไข้หวัดใหญ่หรือ COVID-19 การตรวจและติดต่อบุคลากรทางการแพทย์ตั้งแต่ช่วงต้นอาจมีความสำคัญ

หากอาการไม่ดีขึ้นภายในประมาณ 10 วัน มีไข้ต่อเนื่อง หายใจลำบาก เจ็บหน้าอก ดื่มน้ำไม่ได้หรือมีภาวะขาดน้ำ อาการดีขึ้นแล้วกลับมาแย่ลง หรือโรคประจำตัวกำเริบ ควรพบแพทย์ ไม่ควรพยายามดูแลต่อด้วยตัวเองเพียงอย่างเดียว

สำหรับผู้ที่เลือกใช้ยาแผนไทยหรือผลิตภัณฑ์สมุนไพร ควร ใช้ตามสรรพคุณ วิธีใช้ และคำเตือนที่ระบุบนฉลากของผลิตภัณฑ์นั้นโดยตรง และแยกข้อมูลผลิตภัณฑ์ออกจากคำแนะนำสุขภาพทั่วไปให้ชัดเจน

สอบถามข้อมูลผลิตภัณฑ์ วิธีใช้ตามฉลาก และช่องทางจำหน่ายทาง LINE LINE ตราใบห่อ@trabaihor หากมีข้อสงสัยด้านสุขภาพควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกร

ข้อมูลในบทความนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อให้ความรู้ทั่วไป ไม่ใช้แทนการตรวจวินิจฉัยหรือการรักษาจากบุคลากรทางการแพทย์ โปรดอ่านฉลากและเอกสารกำกับยาก่อนใช้

ติดตามข้อมูลจากตราใบห่อได้ทาง

Website : https://baihor.com/

Youtube :@baihorchanel2177

Facebook : Facebook ตราใบห่อBrandBaihor

Line : LINE ตราใบห่อ@trabaihor

แหล่งอ้างอิงท้ายบทความ

• ตราใบห่อ – รวมบทความสุขภาพ สมุนไพร และการดูแลช่วงไม่สบาย :
  https://baihor.com/articles/ 
• ตราใบห่อ – หมวดสมุนไพรและยาแผนไทย : https://baihor.com/category/thai-herbs/ 
• CDC – About Common Cold : https://www.cdc.gov/common-cold/about/
• CDC – Manage Common Cold : https://www.cdc.gov/common-cold/treatment/index.html 
• NHS – Common cold : https://www.nhs.uk/conditions/common-cold/

เขียนโดย: ทีมบรรณาธิการตราใบห่อ

บทความแนะนำ