ไข้หวัดธรรมดากับไข้หวัดใหญ่ ต่างกันอย่างไร สังเกตเบื้องต้นจากอาการอะไรได้บ้าง

ไข้หวัดธรรมดากับไข้หวัดใหญ่ต่างกันอย่างไร และควรสังเกตอาการเบื้องต้นแบบไหน

เมื่อเริ่มมีน้ำมูก คัดจมูก เจ็บคอ ไอ หรือรู้สึกตัวร้อน หลายคนมักเรียกรวมกันว่า “เป็นไข้หวัด” แต่ความจริงแล้วไข้หวัดธรรมดากับไข้หวัดใหญ่เป็นโรคติดเชื้อทางเดินหายใจที่เกิดจากไวรัสต่างชนิดกัน แม้อาการบางอย่างจะคล้ายกันมากจนแยกได้ยากในช่วงแรก โดยทั่วไปไข้หวัดธรรมดามักเริ่มจากอาการทางจมูกและลำคอ เช่น จาม น้ำมูกไหล คัดจมูก หรือเจ็บคอเล็กน้อย และอาการมักค่อย ๆ ปรากฏชัดขึ้น ขณะที่ไข้หวัดใหญ่มักเริ่มป่วยค่อนข้างรวดเร็ว มีอาการปวดเมื่อยตามตัว อ่อนเพลีย หนาวสั่น ปวดศีรษะ หรือมีไข้ร่วมด้วยได้มากกว่า อย่างไรก็ตาม ลักษณะเหล่านี้เป็นเพียงแนวโน้มทั่วไป ไม่ใช่เกณฑ์ที่ใช้ยืนยันว่าเป็นโรคใดโรคหนึ่งได้แน่นอน

ข้อมูลจาก Centers for Disease Control and Prevention (CDC) ระบุว่าไข้หวัดธรรมดาและไข้หวัดใหญ่มีอาการซ้อนทับกันหลายอย่าง เช่น ไอ เจ็บคอ น้ำมูกไหล คัดจมูก และอ่อนเพลีย ความแตกต่างที่มักพบคือไข้หวัดใหญ่มีแนวโน้มทำให้รู้สึกป่วยหนักกว่าและเริ่มมีอาการฉับพลันกว่า ส่วนไข้หวัดธรรมดามักมีอาการไม่รุนแรงและเด่นบริเวณทางเดินหายใจส่วนบนมากกว่า แต่บางคนที่เป็นไข้หวัดใหญ่ก็อาจมีอาการไม่มากหรือไม่มีไข้เลยได้เช่นกัน ดังนั้น การดูอาการเพียงอย่างเดียวจึงอาจไม่สามารถแยกโรคได้ทั้งหมด โดยเฉพาะเมื่อมีโรคติดเชื้อทางเดินหายใจชนิดอื่น เช่น COVID-19 ที่สามารถทำให้เกิดอาการคล้ายกัน

สิ่งที่ควรให้ความสำคัญจึงไม่ใช่การพยายามตัดสินว่าเป็นหวัดชนิดใดจากอาการเพียงข้อเดียว แต่ควรสังเกต ลำดับการเริ่มป่วย ความรุนแรงของอาการ ความสามารถในการใช้ชีวิตประจำวัน ระยะเวลาที่ป่วย และปัจจัยเสี่ยงของตัวเอง หากมีเพียงน้ำมูก คัดจมูก จาม หรือเจ็บคอเล็กน้อย อาจเริ่มดูแลตัวเองพร้อมติดตามอาการได้ตามความเหมาะสม แต่หากมีอาการป่วยรวดเร็ว ปวดเมื่อยมาก อ่อนเพลียจนทำกิจกรรมตามปกติลำบาก หรืออยู่ในกลุ่มที่เสี่ยงต่อภาวะแทรกซ้อน ก็ควรปรึกษาบุคลากรทางการแพทย์ตั้งแต่ช่วงต้น เพราะไข้หวัดใหญ่บางรายจำเป็นต้องได้รับการประเมินและการดูแลที่แตกต่างจากไข้หวัดธรรมดา

รู้จักไข้หวัดธรรมดาและไข้หวัดใหญ่ ทั้งสองโรคเกิดจากไวรัสคนละชนิด

ไข้หวัดธรรมดา (Common Cold) เป็นการติดเชื้อไวรัสบริเวณทางเดินหายใจส่วนบน ซึ่งรวมถึงจมูกและลำคอ โดยเกิดจากไวรัสได้หลายชนิด เช่น Rhinovirus ซึ่งเป็นหนึ่งในสาเหตุที่พบบ่อย รวมถึงไวรัสทางเดินหายใจชนิดอื่นด้วย เมื่อได้รับเชื้อเข้าสู่ร่างกาย อาจเริ่มมีอาการจาม น้ำมูกไหล คัดจมูก เจ็บคอ ไอ หรือปวดศีรษะเล็กน้อย อาการมักค่อย ๆ เด่นขึ้นในช่วงสองถึงสามวันแรก และส่วนใหญ่มีแนวโน้มดีขึ้นได้เองตามระยะเวลาของโรค ข้อมูลจาก CDC เรื่องไข้หวัดธรรมดา ระบุว่าไข้หวัดธรรมดาสามารถเกิดได้ตลอดปี ไม่ได้จำกัดเฉพาะช่วงอากาศเย็น และผู้ใหญ่สามารถเป็นหวัดได้หลายครั้งต่อปีจากการสัมผัสไวรัสต่างชนิดกัน

ส่วน ไข้หวัดใหญ่ (Influenza) เกิดจากเชื้อไวรัส Influenza โดยไข้หวัดใหญ่ตามฤดูกาลส่วนใหญ่เกี่ยวข้องกับไวรัสไข้หวัดใหญ่ชนิด A และ B โรคนี้สามารถทำให้เกิดอาการทั้งในระบบทางเดินหายใจและอาการทั่วร่างกาย เช่น ไข้ หนาวสั่น ปวดกล้ามเนื้อ ปวดศีรษะ และอ่อนเพลียอย่างชัดเจน ผู้ป่วยบางคนอาจมีอาการไม่รุนแรง แต่บางคนสามารถเกิดภาวะแทรกซ้อน เช่น ปอดอักเสบ หรือมีโรคประจำตัวกำเริบได้ โดยเฉพาะผู้สูงอายุ เด็กเล็ก หญิงตั้งครรภ์ และผู้ที่มีโรคเรื้อรังหรือภูมิคุ้มกันอ่อนแอ องค์การอนามัยโลก (WHO) ระบุว่าไข้หวัดใหญ่เป็นโรคติดเชื้อทางเดินหายใจที่พบได้ทั่วโลก และมีความเสี่ยงต่ออาการรุนแรงแตกต่างกันตามภาวะสุขภาพของแต่ละบุคคล

สิ่งที่ทั้งสองโรคมีร่วมกันคือสามารถแพร่จากคนหนึ่งไปสู่อีกคนหนึ่งผ่านการสัมผัสใกล้ชิดกับผู้ติดเชื้อและอนุภาคจากทางเดินหายใจที่ออกมาระหว่างการหายใจ พูด ไอ หรือจาม รวมถึงการนำมือที่สัมผัสสิ่งปนเปื้อนมาแตะจมูก ปาก หรือดวงตาในบางสถานการณ์ จึงไม่ควรเข้าใจว่าไข้หวัดธรรมดาเกิดจากฝนตกหรืออากาศเย็นโดยตรง เพราะสาเหตุหลักคือการติดเชื้อไวรัส แม้สภาพอากาศและพฤติกรรมในแต่ละฤดูกาลอาจมีผลต่อโอกาสสัมผัสเชื้อหรือความรู้สึกระคายของทางเดินหายใจก็ตาม การรู้ว่าโรคทั้งสองมีต้นเหตุจากไวรัสยังช่วยให้เข้าใจด้วยว่าไม่ควรซื้อยาปฏิชีวนะมาใช้เองเพียงเพราะเริ่มมีอาการคล้ายหวัด เพราะยาปฏิชีวนะไม่ได้ออกฤทธิ์ต่อไวรัสเหล่านี้

สังเกตจากการเริ่มป่วย ไข้หวัดธรรมดามักค่อย ๆ เป็น ส่วนไข้หวัดใหญ่มักเริ่มรวดเร็ว

ความแตกต่างที่ช่วยให้สังเกตเบื้องต้นได้ค่อนข้างดีคือ ลักษณะการเริ่มมีอาการ คนที่เป็นไข้หวัดธรรมดาอาจเริ่มจากรู้สึกคันคอ จาม หรือมีน้ำมูกเล็กน้อยในวันแรก จากนั้นจึงเริ่มคัดจมูก ไอ หรือรู้สึกไม่สบายตัวชัดขึ้นในวันถัดมา หลายคนยังสามารถทำกิจกรรมทั่วไปได้ แม้อาจรู้สึกเหนื่อยง่ายกว่าปกติหรืออยากพักมากขึ้น ข้อมูลจาก CDC และ NHS เรื่องไข้หวัดใหญ่ อธิบายว่าอาการของหวัดธรรมดามักค่อย ๆ ปรากฏขึ้น ขณะที่ไข้หวัดใหญ่มักเริ่มอย่างรวดเร็วและส่งผลต่อความรู้สึกทั่วร่างกายมากกว่า

ในผู้ที่เป็นไข้หวัดใหญ่ บางคนอาจจำได้ว่าช่วงเช้ายังรู้สึกปกติ แต่ช่วงบ่ายหรือเย็นเริ่มมีอาการปวดเมื่อย หนาวสั่น ปวดศีรษะ ไอ หรือรู้สึกหมดแรงอย่างชัดเจน และอาจมีไข้ตามมาอย่างรวดเร็ว ลักษณะเช่นนี้ทำให้ไข้หวัดใหญ่แตกต่างจากหวัดธรรมดาในหลายกรณี เพราะความรู้สึกป่วยอาจไม่ได้จำกัดอยู่ที่จมูกหรือลำคอ แต่กระทบความสามารถในการทำงานและกิจกรรมประจำวันมากกว่า อย่างไรก็ตาม ไม่ใช่ผู้ป่วยไข้หวัดใหญ่ทุกคนจะเริ่มมีอาการเหมือนกัน และผู้ที่มีอาการรุนแรงจากไวรัสชนิดอื่นก็อาจเริ่มป่วยเร็วได้เช่นกัน

การสังเกตจึงควรย้อนดูว่า อาการแรกคืออะไร และเปลี่ยนแปลงไปอย่างไรภายในหนึ่งถึงสองวัน เช่น เริ่มจากน้ำมูกแล้วค่อยมีไอ หรืออยู่ ๆ ก็มีหนาวสั่น ปวดเมื่อย และอ่อนเพลียพร้อมกัน หากอาการเริ่มฉับพลันและรบกวนชีวิตมาก ควรให้ความสำคัญกับการประเมินความเสี่ยงต่อไข้หวัดใหญ่หรือโรคทางเดินหายใจอื่นมากขึ้น แต่ไม่ควรใช้รูปแบบการเริ่มป่วยเป็นคำตอบสุดท้าย เพราะการตรวจหาเชื้อและการประเมินโดยแพทย์ยังมีบทบาทเมื่อจำเป็น โดยเฉพาะผู้ที่มีความเสี่ยงต่อภาวะแทรกซ้อนและอาจได้รับประโยชน์จากการดูแลตั้งแต่ระยะแรก

ไข้ น้ำมูก ไอ และปวดเมื่อย อาการไหนพบเด่นในไข้หวัดแต่ละชนิด

หากพิจารณาเรื่อง ไข้ โดยทั่วไปไข้หวัดธรรมดาในผู้ใหญ่จำนวนมากอาจไม่มีไข้ หรือมีเพียงไข้ไม่สูงมาก ขณะที่ไข้หวัดใหญ่มักพบไข้หรือความรู้สึกหนาวสั่นได้บ่อยกว่าและอาจมีอุณหภูมิร่างกายสูงขึ้นอย่างรวดเร็ว แต่ไม่ควรเข้าใจว่าการไม่มีไข้หมายถึงไม่เป็นไข้หวัดใหญ่ เพราะ CDC ย้ำว่า ผู้ป่วยไข้หวัดใหญ่บางรายไม่มีไข้ โดยเฉพาะในบางกลุ่ม เช่น ผู้สูงอายุหรือผู้ที่มีภาวะภูมิคุ้มกันเปลี่ยนแปลง ในทางกลับกัน เด็กที่เป็นไข้หวัดธรรมดาก็อาจมีไข้ได้เช่นกัน ดังนั้น ตัวเลขอุณหภูมิร่างกายเพียงอย่างเดียวจึงไม่สามารถแยกไข้หวัดธรรมดากับไข้หวัดใหญ่ได้แน่นอน

สำหรับ น้ำมูก คัดจมูก และจาม อาการเหล่านี้มักพบเด่นในไข้หวัดธรรมดา โดยเฉพาะการมีน้ำมูกไหล จามบ่อย หรือรู้สึกจมูกตันเป็นอาการหลัก ส่วนผู้ที่เป็นไข้หวัดใหญ่ก็สามารถมีน้ำมูกและเจ็บคอร่วมได้ แต่ในหลายรายอาการทั่วร่างกายอย่างปวดเมื่อย อ่อนเพลีย หรือไข้จะเด่นกว่า ขณะเดียวกัน อาการคัดจมูกและน้ำมูกยังพบได้จากภูมิแพ้และโรคจมูกอักเสบชนิดอื่นด้วย หากมีเพียงจาม น้ำมูกใส และคันจมูกหรือคันตา โดยไม่มีอาการป่วยทั่วร่างกาย ก็ควรพิจารณาสาเหตุอื่นร่วม ไม่ควรรีบสรุปว่าเป็นไข้หวัดทุกครั้ง

ส่วน อาการไอ ปวดเมื่อย และอ่อนเพลีย เป็นอีกกลุ่มที่ควรดูร่วมกัน ไข้หวัดธรรมดาสามารถทำให้ไอ เจ็บคอ และรู้สึกเหนื่อยได้ แต่ไข้หวัดใหญ่มักมีอาการปวดกล้ามเนื้อ ปวดตามตัว ปวดศีรษะ หรืออ่อนเพลียชัดเจนกว่า อาการไอของผู้ป่วยไข้หวัดใหญ่อาจรบกวนการนอนหรือคงอยู่หลังอาการไข้ลดลงได้ อย่างไรก็ตาม ความรุนแรงของอาการไม่ได้เป็นตัวระบุชนิดไวรัสอย่างสมบูรณ์ โดยเฉพาะในเด็กที่เป็นไข้หวัดใหญ่อาจมีคลื่นไส้ อาเจียน หรือท้องเสียร่วมกับอาการทางเดินหายใจได้มากกว่าผู้ใหญ่ จึงควรดูภาพรวมของอาการและภาวะสุขภาพของผู้ป่วย ไม่ใช่เปรียบเทียบจากอาการเพียงข้อเดียว

มีไข้สูงหรือปวดเมื่อยมาก แปลว่าเป็นไข้หวัดใหญ่แน่นอนหรือไม่

คำตอบคือ ยังสรุปไม่ได้จากอาการเพียงอย่างเดียว แม้ไข้สูง หนาวสั่น ปวดเมื่อยกล้ามเนื้อ และอ่อนเพลียอย่างมากจะเป็นรูปแบบที่ชวนให้นึกถึงไข้หวัดใหญ่ แต่โรคทางเดินหายใจชนิดอื่น เช่น COVID-19 ก็สามารถมีอาการลักษณะใกล้เคียงกันได้ ในทางกลับกัน ไข้หวัดใหญ่บางรายอาจมีอาการไม่รุนแรงหรือไม่มีไข้เลย ข้อมูลจาก CDC เรื่องการตรวจวินิจฉัยไข้หวัดใหญ่ ระบุว่าไม่สามารถแยกไข้หวัดใหญ่จากการติดเชื้อทางเดินหายใจชนิดอื่นได้อย่างแน่นอนด้วยอาการอย่างเดียว และอาจต้องใช้การตรวจหาเชื้อหรือการประเมินทางคลินิกตามความเหมาะสม

การตรวจหาเชื้อไข้หวัดใหญ่มีหลายวิธี ทั้งการตรวจที่ให้ผลรวดเร็วและการตรวจทางห้องปฏิบัติการ โดยการเลือกวิธีตรวจขึ้นอยู่กับสถานการณ์ ระยะเวลาตั้งแต่เริ่มป่วย ความพร้อมของสถานพยาบาล และดุลยพินิจของบุคลากรทางการแพทย์ ผลตรวจบางประเภทอาจมีข้อจำกัด และผลลบเพียงครั้งเดียวไม่ได้ตัดโอกาสการติดเชื้อออกได้ทั้งหมดในทุกสถานการณ์ โดยเฉพาะเมื่ออาการและประวัติยังชวนให้สงสัยโรค ดังนั้น หากอาการรุนแรงหรืออยู่ในกลุ่มเสี่ยง ไม่ควรรอให้ตรวจได้ผลยืนยันก่อนจึงค่อยขอคำแนะนำจากแพทย์ เพราะการประเมินและการดูแลบางอย่างมีความสำคัญตั้งแต่ช่วงแรกของการป่วย

สำหรับคนทั่วไป หากมีน้ำมูก เจ็บคอ หรือไอเล็กน้อยโดยไม่มีอาการน่ากังวล อาจเริ่มพักและสังเกตอาการตามความเหมาะสมได้ แต่ถ้ามีไข้ร่วมกับปวดเมื่อยมาก รู้สึกอ่อนเพลียผิดปกติ หรือมีประวัติสัมผัสใกล้ชิดผู้ป่วยไข้หวัดใหญ่ ก็ควรพิจารณาขอคำแนะนำเกี่ยวกับการตรวจและการดูแล โดยเฉพาะหากต้องอยู่ใกล้เด็กเล็ก ผู้สูงอายุ หญิงตั้งครรภ์ หรือผู้ที่มีภูมิคุ้มกันอ่อนแอ การรู้ชนิดของโรคอาจมีผลต่อแนวทางดูแล การใช้ยาที่แพทย์พิจารณา และมาตรการลดการแพร่เชื้อ จึงไม่ควรใช้เพียงความรู้สึกว่า “เหมือนหวัดครั้งก่อน” เป็นเหตุผลในการตัดสินใจทั้งหมด

ไข้หวัดใหญ่มีความเสี่ยงต่อภาวะแทรกซ้อนมากกว่าในบางกลุ่ม

แม้ไข้หวัดใหญ่จำนวนมากสามารถมีอาการไม่รุนแรงและค่อย ๆ ดีขึ้นได้ แต่โรคนี้มีโอกาสเกิดภาวะแทรกซ้อนที่ต้องให้ความสำคัญ เช่น ปอดอักเสบ ภาวะขาดน้ำจากการเจ็บป่วย หรือการกำเริบของโรคประจำตัวบางชนิด โดยเฉพาะผู้ที่มีความเสี่ยงอยู่เดิม ข้อมูลจาก WHO และ CDC ระบุว่ากลุ่มที่ควรระมัดระวัง ได้แก่ เด็กเล็ก ผู้สูงอายุ หญิงตั้งครรภ์ ผู้ที่มีโรคเรื้อรัง เช่น โรคหอบหืด โรคปอด โรคหัวใจ หรือเบาหวาน รวมถึงผู้ที่มีภูมิคุ้มกันอ่อนแอ ซึ่งอาจต้องได้รับการประเมินเร็วกว่าผู้ใหญ่สุขภาพดีทั่วไปเมื่อเริ่มมีอาการคล้ายไข้หวัดใหญ่

เหตุผลที่ต้องดูความเสี่ยงร่วมกับอาการ เพราะผู้ที่มีโรคประจำตัวอาจมีผลกระทบจากการติดเชื้อมากกว่าคนทั่วไป แม้อาการช่วงแรกจะดูไม่หนัก เช่น ผู้ที่เป็นโรคหอบหืดอาจมีอาการไอหรือหอบมากขึ้นเมื่อเกิดการติดเชื้อทางเดินหายใจ ผู้สูงอายุบางรายอาจมีอาการอ่อนเพลีย เบื่ออาหาร หรือซึมลงโดยไม่ได้มีไข้สูงชัดเจน ขณะที่เด็กเล็กอาจแสดงอาการต่างจากผู้ใหญ่ เช่น งอแงผิดปกติ ดูดนมหรือดื่มน้ำน้อยลง และมีอาการซึมหรือหายใจเร็วมากขึ้น ดังนั้น การดูแลจึงควรพิจารณาจากอายุ ภาวะสุขภาพ และพฤติกรรมที่เปลี่ยนไปของผู้ป่วยร่วมด้วย

อีกประเด็นสำคัญคือ ยาต้านไวรัสสำหรับไข้หวัดใหญ่เป็นยาที่แพทย์พิจารณาใช้ในผู้ป่วยบางราย โดยประโยชน์ของการเริ่มยาโดยทั่วไปจะมากกว่าเมื่อเริ่มเร็ว โดยเฉพาะภายในประมาณ 1–2 วันแรกหลังเริ่มมีอาการ แต่ผู้ที่มีอาการรุนแรงหรือมีความเสี่ยงสูงอาจยังได้รับประโยชน์จากการประเมินเพื่อใช้ยาแม้เลยช่วงดังกล่าวแล้ว CDC เรื่องยาต้านไวรัสไข้หวัดใหญ่ แนะนำให้ผู้มีความเสี่ยงต่อภาวะแทรกซ้อนติดต่อบุคลากรทางการแพทย์ตั้งแต่ช่วงต้น ไม่ควรรอให้อาการหนักหรือรอให้หายเองหลายวันก่อน เพราะการดูแลไข้หวัดใหญ่ในกลุ่มเสี่ยงอาจแตกต่างจากการพักและดูแลอาการหวัดธรรมดาทั่วไป

เมื่อเริ่มมีอาการคล้ายหวัด ควรดูแลตัวเองเบื้องต้นอย่างไรให้เหมาะสม

หากเริ่มมีอาการทางเดินหายใจที่ไม่รุนแรง เช่น น้ำมูก คัดจมูก เจ็บคอ ไอเล็กน้อย หรือรู้สึกอ่อนเพลีย สิ่งที่ควรเริ่มคือ ลดกิจกรรมที่ไม่จำเป็น พักผ่อนให้เหมาะสม และดื่มน้ำหรือของเหลวให้เพียงพอ ไม่จำเป็นต้องฝืนทำงานหนักหรือออกกำลังกายตามตารางเดิมหากรู้สึกไม่พร้อม โดยเฉพาะเมื่อมีไข้หรือปวดเมื่อยชัดเจน ขณะเดียวกันควรรับประทานอาหารตามที่ร่างกายรับได้ หากเจ็บคอหรือเบื่ออาหารอาจเลือกอาหารเนื้อนุ่ม เคี้ยวง่าย และไม่ร้อนจัด เพื่อให้ยังได้รับอาหารและของเหลวตามความต้องการ WHO แนะนำให้ผู้ที่มีอาการไข้หวัดใหญ่พักผ่อน ดื่มของเหลวอย่างเหมาะสม และติดตามความเปลี่ยนแปลงของอาการ โดยผู้ที่มีอาการรุนแรงหรือมีความเสี่ยงควรได้รับคำแนะนำทางการแพทย์

การดื่มน้ำไม่จำเป็นต้องกำหนดตัวเลขเดียวให้ทุกคน เพราะความต้องการขึ้นอยู่กับอายุ กิจกรรม การมีไข้ การสูญเสียของเหลว และภาวะสุขภาพ หากรู้สึกคอแห้งหรือกระหายน้ำสามารถจิบน้ำเป็นระยะ และหากมีอาการคลื่นไส้อาจดื่มครั้งละน้อยแต่บ่อยขึ้นตามความเหมาะสม อย่างไรก็ตาม ผู้ที่มีโรคไต โรคหัวใจ หรือได้รับคำแนะนำให้จำกัดน้ำควรยึดคำแนะนำเฉพาะของแพทย์ ไม่ควรเพิ่มปริมาณน้ำมาก ๆ ตามสูตรทั่วไปโดยไม่พิจารณาโรคประจำตัว หากมีอาการดื่มน้ำไม่ได้ ปัสสาวะน้อยลงมาก เวียนศีรษะหรือซึมผิดปกติ ก็ไม่ควรพยายามดูแลด้วยการดื่มน้ำเองเพียงอย่างเดียว เพราะอาจต้องได้รับการประเมินภาวะขาดน้ำหรือสาเหตุอื่นเพิ่มเติม

สำหรับการใช้ยาเพื่อลดไข้ บรรเทาปวด หรือช่วยให้อาการคัดจมูกและไอสบายขึ้น ควรสอบถามเภสัชกรหรือแพทย์ และตรวจส่วนประกอบของผลิตภัณฑ์ก่อนใช้ โดยเฉพาะเมื่อมียาหลายชนิดอยู่ในบ้าน เพราะยาแก้หวัดบางสูตรอาจมีตัวยาหลายตัวรวมกัน การรับประทานร่วมกับยาอีกชนิดโดยไม่ตรวจส่วนประกอบอาจทำให้ได้รับตัวยาซ้ำโดยไม่ตั้งใจ ส่วน ยาปฏิชีวนะไม่ใช่ยาสำหรับการติดเชื้อไวรัสที่ทำให้เกิดไข้หวัดธรรมดาหรือไข้หวัดใหญ่โดยตรง หากแพทย์พบการติดเชื้อแบคทีเรียร่วมด้วยจึงอาจมีข้อบ่งใช้ตามการประเมิน ไม่ควรซื้อยาปฏิชีวนะมารับประทานเองเพียงเพราะมีน้ำมูกสีเหลือง ไอ หรือมีไข้ เพราะสีของน้ำมูกและอาการทั่วไปไม่สามารถยืนยันว่าจำเป็นต้องใช้ยาปฏิชีวนะได้

อาการแบบไหนควรพบแพทย์ และสัญญาณใดไม่ควรรอดูอาการเอง

หากมีอาการคล้ายไข้หวัดธรรมดาและไม่รุนแรง สามารถพักและติดตามอาการได้ตามความเหมาะสม แต่ควรปรึกษาแพทย์เมื่อ มีไข้นานเกินประมาณ 4 วัน อาการต่อเนื่องเกิน 10 วันโดยไม่ดีขึ้น หรืออาการที่เคยดีขึ้นแล้วกลับมาแย่ลง เช่น ไอมากขึ้น ไข้กลับมาใหม่ หรือรู้สึกอ่อนเพลียมากกว่าเดิม เพราะอาจต้องประเมินสาเหตุอื่นหรือภาวะแทรกซ้อนร่วมด้วย แนวทางจาก CDC เรื่องการดูแลไข้หวัดธรรมดา แนะนำให้ขอคำแนะนำทางการแพทย์เมื่อมีอาการไม่ดีขึ้นตามระยะเวลา มีภาวะขาดน้ำ หายใจผิดปกติ หรือโรคประจำตัวกำเริบ และเน้นว่าผู้ที่เสี่ยงต่ออาการรุนแรงจากไข้หวัดใหญ่หรือ COVID-19 ควรติดต่อบุคลากรทางการแพทย์เร็ว แม้อาการช่วงต้นจะยังไม่มากก็ตาม

อาการที่ต้องระวังมากขึ้น ได้แก่ หายใจลำบาก หอบเหนื่อย เจ็บหรือแน่นหน้าอกอย่างต่อเนื่อง ซึม สับสน ปลุกไม่ตื่น เป็นลม ชัก หรือมีอาการอ่อนแรงมากผิดปกติ รวมถึงไม่สามารถดื่มน้ำหรือมีปัสสาวะน้อยมาก อาการเหล่านี้ไม่ควรถูกมองว่าเป็นเพียงไข้หวัดธรรมดา และควรได้รับความช่วยเหลือทางการแพทย์โดยเร็วตามความรุนแรง ข้อมูลจาก CDC เรื่องอาการและสัญญาณอันตรายของไข้หวัดใหญ่ ระบุว่าผู้ใหญ่ที่มีหายใจลำบาก เจ็บหน้าอก ซึมหรือสับสน ไม่ปัสสาวะ หรืออาการที่เคยดีขึ้นแล้วกลับมารุนแรงขึ้น ควรได้รับการประเมินอย่างเร่งด่วน

ในเด็กควรสังเกตอาการที่แตกต่างจากผู้ใหญ่ด้วย เช่น หายใจเร็ว หน้าอกบุ๋มขณะหายใจ ปากหรือใบหน้ามีสีคล้ำผิดปกติ ไม่ตอบสนองตามปกติ ไม่ยอมดื่มน้ำ ไม่มีน้ำตาเมื่อร้องไห้ หรือปัสสาวะลดลงมาก หากทารกอายุน้อยกว่า 3 เดือนมีอุณหภูมิร่างกายตั้งแต่ 38 องศาเซลเซียสขึ้นไป ควรได้รับการประเมินทางการแพทย์โดยเร็ว ไม่ควรรอดูอาการเองหลายวัน ส่วนเด็กที่มีไข้สูงร่วมกับซึม หายใจลำบาก หรือมีอาการหนักขึ้นอย่างรวดเร็วควรได้รับการดูแลทันที เพราะแม้หลายโรคจะเริ่มจากอาการคล้ายหวัด แต่ความเสี่ยงและการดูแลในเด็กเล็กแตกต่างจากผู้ใหญ่

หากมีไข้หวัด ควรป้องกันการแพร่เชื้ออย่างไร และวัคซีนไข้หวัดใหญ่สำคัญอย่างไร

ไม่ว่าจะเป็นไข้หวัดธรรมดาหรือไข้หวัดใหญ่ การลดโอกาสแพร่เชื้อให้คนรอบข้างเป็นเรื่องสำคัญ โดยเฉพาะเมื่ออยู่ร่วมกับผู้สูงอายุ เด็กเล็ก หญิงตั้งครรภ์ หรือผู้ที่มีโรคประจำตัว หากเริ่มมีไข้ ไอ จาม หรือน้ำมูก ควรลดการใกล้ชิดกับผู้อื่นเท่าที่ทำได้ ปิดปากและจมูกเมื่อไอหรือจาม ล้างมืออย่างสม่ำเสมอ และใช้หน้ากากอนามัยอย่างเหมาะสมเมื่อจำเป็นต้องอยู่ใกล้คนอื่น รวมถึงช่วยให้อากาศถ่ายเทในพื้นที่ที่ใช้งานร่วมกัน การป้องกันไม่ได้ขึ้นอยู่กับการล้างมือเพียงอย่างเดียว แต่ควรพิจารณาทั้งระยะห่างจากผู้อื่น การระบายอากาศ และการลดกิจกรรมที่อาจทำให้แพร่เชื้อระหว่างที่กำลังป่วย

แนวทางจาก CDC เรื่องการลดการแพร่เชื้อเมื่อป่วย แนะนำให้ผู้ที่มีอาการติดเชื้อทางเดินหายใจพักอยู่บ้านและหลีกเลี่ยงการใกล้ชิดผู้อื่นจนกว่าอาการโดยรวมจะดีขึ้น และไม่มีไข้โดยไม่ได้ใช้ยาลดไข้เป็นเวลาอย่างน้อย 24 ชั่วโมง หลังกลับไปทำกิจกรรมตามปกติควรเพิ่มความระมัดระวังต่ออีกประมาณ 5 วัน เช่น สวมหน้ากากที่กระชับเมื่ออยู่ใกล้ผู้อื่น ดูแลการระบายอากาศ ล้างมือ และเว้นระยะห่างตามความเหมาะสม เพราะแม้อาการจะเริ่มดีขึ้นแล้ว ก็ยังอาจมีโอกาสแพร่เชื้อได้ในบางช่วง ทั้งนี้ผู้ที่มีภูมิคุ้มกันอ่อนแอหรืออยู่ในสถานการณ์เฉพาะควรทำตามคำแนะนำเพิ่มเติมจากแพทย์และหน่วยงานสาธารณสุข

ส่วนการป้องกันไข้หวัดใหญ่ในระยะยาว วัคซีนไข้หวัดใหญ่เป็นมาตรการสำคัญในการลดความเสี่ยงของโรคและภาวะแทรกซ้อน โดย WHO แนะนำการรับวัคซีนไข้หวัดใหญ่ตามฤดูกาลอย่างสม่ำเสมอ เพราะไวรัสไข้หวัดใหญ่มีการเปลี่ยนแปลงและภูมิคุ้มกันจากวัคซีนอาจลดลงตามเวลา ทั้งนี้วัคซีนไข้หวัดใหญ่ไม่ได้ป้องกันไข้หวัดธรรมดาที่เกิดจากไวรัสชนิดอื่นทั้งหมด และไม่ได้หมายความว่าผู้ได้รับวัคซีนจะไม่มีโอกาสเป็นไข้หวัดใหญ่อีก แต่สามารถช่วยลดความเสี่ยงของอาการรุนแรงในผู้ที่เหมาะสมกับการรับวัคซีนได้ ผู้ที่มีโรคประจำตัว ตั้งครรภ์ มีประวัติแพ้วัคซีน หรือไม่แน่ใจเกี่ยวกับช่วงเวลาการรับวัคซีนควรสอบถามแพทย์หรือหน่วยบริการสาธารณสุขเพื่อรับคำแนะนำตามสุขภาพของตนเอง

หากสนใจสมุนไพรไทย ควรแยกข้อมูลผลิตภัณฑ์ออกจากการดูแลไข้หวัดธรรมดาและไข้หวัดใหญ่

ในช่วงที่มีอาการไข้หวัด บางคนอาจสนใจยาแผนไทยหรือผลิตภัณฑ์สมุนไพรเพื่อใช้ดูแลตัวเอง แต่ควรแยกให้ชัดระหว่าง ข้อมูลสุขภาพทั่วไปเกี่ยวกับโรคติดเชื้อทางเดินหายใจ กับสรรพคุณที่ได้รับอนุญาตของผลิตภัณฑ์แต่ละรายการ เพราะการที่สมุนไพรชนิดหนึ่งมีประวัติการใช้ในภูมิปัญญาดั้งเดิม ไม่ได้หมายความว่าผลิตภัณฑ์ทุกสูตรที่มีสมุนไพรนั้นเป็นส่วนประกอบจะมีสรรพคุณเหมือนกันทั้งหมด และไม่ควรนำข้อมูลของสมุนไพรเดี่ยวไปขยายเป็นสรรพคุณของผลิตภัณฑ์สำเร็จรูปโดยอัตโนมัติ

ใน มุมมองตามการแพทย์แผนไทยหรือภูมิปัญญาดั้งเดิม อาจมีการอธิบายอาการไม่สบายบางอย่างผ่านแนวคิดเฉพาะของศาสตร์ดั้งเดิม แต่เมื่อเป็นการติดเชื้อไข้หวัดใหญ่หรือโรคทางเดินหายใจที่อาจมีภาวะแทรกซ้อน ควรให้ความสำคัญกับการประเมินอาการตามหลักการแพทย์ปัจจุบัน โดยเฉพาะผู้ที่มีความเสี่ยงสูงหรือมีอาการรุนแรง หากเลือกใช้ผลิตภัณฑ์สมุนไพรควรอ่านชื่อผลิตภัณฑ์ รูปแบบยา ส่วนประกอบ สรรพคุณ วิธีใช้ เลขทะเบียน และคำเตือนจากฉลากของผลิตภัณฑ์จริง ไม่ควรใช้ผลิตภัณฑ์เพื่อทดแทนการพักผ่อนหรือเลื่อนการพบแพทย์เมื่อมีสัญญาณผิดปกติ และไม่ควรนำผลิตภัณฑ์สมุนไพรมาใช้แทนยาต้านไวรัสที่แพทย์พิจารณาว่าจำเป็นในผู้ป่วยบางราย

สรุป ไข้หวัดธรรมดากับไข้หวัดใหญ่มีอาการคล้ายกัน แต่ความรุนแรงและการดูแลอาจแตกต่างกัน

ไข้หวัดธรรมดากับไข้หวัดใหญ่เป็นโรคติดเชื้อทางเดินหายใจจากไวรัสคนละกลุ่ม โดยไข้หวัดธรรมดามักค่อย ๆ เริ่มจากน้ำมูก คัดจมูก จาม หรือเจ็บคอ และมีอาการไม่รุนแรงในผู้ป่วยจำนวนมาก ขณะที่ไข้หวัดใหญ่มักเริ่มมีอาการรวดเร็วกว่า และอาจมีไข้ หนาวสั่น ปวดกล้ามเนื้อ ปวดศีรษะ หรืออ่อนเพลียมากจนกระทบการใช้ชีวิตประจำวัน อย่างไรก็ตาม อาการของทั้งสองโรคสามารถซ้อนทับกันได้ และผู้ป่วยไข้หวัดใหญ่บางรายอาจไม่มีไข้ จึงไม่ควรใช้ไข้สูงหรือน้ำมูกเพียงอย่างเดียวเป็นเกณฑ์ยืนยันโรค

การสังเกตเบื้องต้นควรดูว่าอาการเริ่มวันไหน ค่อย ๆ เป็นหรือเกิดขึ้นรวดเร็ว มีอาการทั่วร่างกายมากน้อยเพียงใด และสามารถกิน ดื่ม พักผ่อน หรือทำกิจกรรมประจำวันได้ตามปกติหรือไม่ หากอาการไม่รุนแรงอาจเริ่มดูแลด้วยการพักผ่อน ดื่มน้ำตามความเหมาะสม รับประทานอาหารให้เพียงพอ และลดการแพร่เชื้อให้คนรอบข้าง ส่วนผู้ที่อยู่ในกลุ่มเสี่ยง เช่น เด็กเล็ก ผู้สูงอายุ หญิงตั้งครรภ์ ผู้มีโรคเรื้อรัง หรือภูมิคุ้มกันอ่อนแอ ควรขอคำแนะนำทางการแพทย์ตั้งแต่ช่วงต้นหากสงสัยไข้หวัดใหญ่ เพราะการประเมินและการเริ่มดูแลบางประเภทมีความสำคัญต่อระยะเวลาที่เริ่มป่วย

สิ่งที่ไม่ควรมองข้ามคืออาการที่ผิดไปจากหวัดทั่วไป เช่น หายใจลำบาก เจ็บหรือแน่นหน้าอก ซึม สับสน ดื่มน้ำไม่ได้ อาการทรุดลงอย่างรวดเร็ว หรือไข้และอาการไอที่เคยดีขึ้นแล้วกลับมารุนแรงกว่าเดิม เพราะควรได้รับการประเมินทางการแพทย์ตามความเร่งด่วน การเข้าใจความแตกต่างระหว่างไข้หวัดธรรมดากับไข้หวัดใหญ่จึงไม่ได้มีเป้าหมายเพื่อให้วินิจฉัยโรคด้วยตัวเอง แต่ช่วยให้สังเกตอาการได้อย่างเหมาะสม รู้ว่าเมื่อใดควรพักและติดตามอาการ และเมื่อใดที่ควรขอคำแนะนำจากบุคลากรทางการแพทย์

สอบถามข้อมูลผลิตภัณฑ์ วิธีใช้ตามฉลาก และช่องทางจำหน่ายทาง LINE LINE ตราใบห่อ@trabaihor หากมีข้อสงสัยด้านสุขภาพควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกร

ข้อมูลในบทความนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อให้ความรู้ทั่วไป ไม่ใช้แทนการตรวจวินิจฉัยหรือการรักษาจากบุคลากรทางการแพทย์ โปรดอ่านฉลากและเอกสารกำกับยาก่อนใช้

ติดตามข้อมูลจากตราใบห่อได้ทาง

Website : https://baihor.com/

Youtube :@baihorchanel2177

Facebook : Facebook ตราใบห่อBrandBaihor

Line : LINE ตราใบห่อ@trabaihor

แหล่งอ้างอิงท้ายบทความ

• CDC – Cold Versus Flu : https://www.cdc.gov/flu/about/coldflu.html
• CDC – About Common Cold : https://www.cdc.gov/common-cold/about/index.html
• CDC – Signs and Symptoms of Flu : https://www.cdc.gov/flu/signs-symptoms/
• CDC – Diagnosis for Flu : https://www.cdc.gov/flu/testing/
• CDC – Manage Common Cold : https://www.cdc.gov/common-cold/treatment/
• WHO – Influenza (Seasonal) : https://www.who.int/en/news-room/fact-sheets/detail/influenza-%28seasonal%29
• NHS – Flu : https://www.nhs.uk/conditions/flu/

เขียนโดย: ทีมบรรณาธิการตราใบห่อ

บทความแนะนำ