อ่านฉลากยาสมุนไพรให้เป็น ก่อนใช้ควรดูอะไรบ้างเพื่อความปลอดภัย

อ่านฉลากยาสมุนไพรอย่างไรให้ปลอดภัย และควรตรวจข้อมูลอะไรบ้างก่อนใช้

ยาสมุนไพรเป็นผลิตภัณฑ์ที่คนไทยคุ้นเคยมายาวนาน ไม่ว่าจะเป็นยาขม ยาเขียว ฟ้าทะลายโจร ยาระบายสมุนไพร หรือผลิตภัณฑ์สมุนไพรในรูปแบบอื่น แต่การที่ผลิตภัณฑ์มีส่วนประกอบจากสมุนไพร ไม่ได้หมายความว่าสามารถเลือกใช้จากชื่อหรือความคุ้นเคยเพียงอย่างเดียวได้ สิ่งสำคัญก่อนใช้คือ อ่านฉลากและเอกสารกำกับผลิตภัณฑ์ให้ครบถ้วน เพราะข้อมูลเหล่านี้ช่วยบอกว่าผลิตภัณฑ์ที่ถืออยู่คืออะไร มีสรรพคุณอย่างไร ใช้ในปริมาณเท่าใด มีส่วนประกอบอะไร และมีคำเตือนหรือข้อควรระวังใดบ้าง โดยเฉพาะผลิตภัณฑ์ที่มีชื่อใกล้เคียงกัน เช่น ชนิดเม็ด ชนิดแคปซูล หรือชนิดผง ไม่ควรนำข้อมูลของรูปแบบหนึ่งไปใช้แทนอีกรูปแบบโดยอัตโนมัติ แม้จะอยู่ในกลุ่มตำรับหรือใช้ชื่อคล้ายกันก็ตาม

เริ่มจากอ่านชื่อผลิตภัณฑ์ให้ครบ

หลายคนอาจจำเพียงชื่อว่า “ยาขม”, “ยาเขียว” หรือ “ฟ้าทะลายโจร” แต่ชื่อประเภทเพียงอย่างเดียวยังไม่เพียงพอ เพราะผลิตภัณฑ์ชื่อคล้ายกันอาจมีรูปแบบ วิธีใช้ และเลขทะเบียนต่างกัน

ตัวอย่างเช่น เว็บไซต์ตราใบห่อมีทั้ง ยาขมชนิดเม็ด และ ยาขมชนิดแคปซูล ซึ่งเป็นคนละรายการผลิตภัณฑ์ ดังนั้นการเห็นคำว่า “ยาขมตราใบห่อ” จึงยังไม่เพียงพอที่จะนำวิธีใช้ของชนิดหนึ่งไปใช้กับอีกชนิด

ดูรูปแบบของผลิตภัณฑ์ร่วมด้วย

หลังจากอ่านชื่อแล้ว ควรดูต่อว่าเป็นผลิตภัณฑ์รูปแบบใด เช่น ชนิดเม็ด ชนิดแคปซูล ชนิดผง ยาชง หรือผลิตภัณฑ์สำหรับใช้ภายนอก รูปแบบผลิตภัณฑ์มีผลโดยตรงต่อวิธีใช้ เช่น ยาชนิดเม็ดอาจกำหนดขนาดเป็นจำนวนเม็ด ขณะที่ยาผงอาจกำหนดเป็นจำนวนถุงหรือปริมาณที่ใช้ชง จึงไม่ควรเปรียบเทียบหรือแปลงปริมาณระหว่างผลิตภัณฑ์ต่างรูปแบบด้วยตนเอง

ตรวจเลขทะเบียนของผลิตภัณฑ์

เลขทะเบียนช่วยแยกผลิตภัณฑ์ที่ชื่อคล้ายกันออกจากกันได้ชัดเจนมากขึ้น ตัวอย่างเช่น ยาขมชนิดเม็ด ตราใบห่อ รุ่นคลาสสิก ระบุเลขทะเบียน G 15203/65 ซึ่งเป็นข้อมูลเฉพาะของผลิตภัณฑ์รายการนั้น หากผลิตภัณฑ์อีกชนิดมีชื่อใกล้เคียงกันแต่เลขทะเบียนต่างกัน ควรตรวจข้อมูลแยกจากกัน

เลขทะเบียนช่วยให้ตรวจสอบข้อมูลได้ตรงผลิตภัณฑ์

เมื่อต้องการค้นหาข้อมูลเพิ่มเติม การมีชื่อผลิตภัณฑ์และเลขทะเบียนจะช่วยลดความสับสน โดยเฉพาะเมื่อผลิตภัณฑ์ในกลุ่มเดียวกันมีหลายรูปแบบ หากไม่แน่ใจ สามารถใช้ชื่อผลิตภัณฑ์หรือเลขทะเบียนเพื่อค้นหาข้อมูลจากระบบตรวจสอบผลิตภัณฑ์ของสำนักงานคณะกรรมการอาหารและยาได้

อ่านสรรพคุณตามข้อความที่ระบุบนฉลาก

ส่วน “สรรพคุณ” เป็นข้อมูลสำคัญที่บอกว่าผลิตภัณฑ์นั้นมีข้อมูลการใช้ในขอบเขตใด ตัวอย่างเช่น ยาขมชนิดเม็ด ตราใบห่อ รุ่นคลาสสิก มีข้อมูลสรรพคุณตามผลิตภัณฑ์เกี่ยวกับ ร้อนใน กระหายน้ำ ไข้ตัวร้อน และเป็นยาระบายอ่อน ๆ เมื่ออ่านสรรพคุณ ควรยึดข้อความในฉลากหรือเอกสารกำกับของผลิตภัณฑ์นั้นโดยตรง

ไม่ควรตีความสรรพคุณเพิ่มเติมด้วยตนเอง

หากฉลากระบุเพียงว่าเกี่ยวกับ “ร้อนใน” ก็ไม่ควรขยายความต่อว่าเป็นผลิตภัณฑ์สำหรับอาการทุกชนิดที่ผู้ใช้เรียกว่าร้อนใน หลักง่าย ๆ คือ ผลิตภัณฑ์ระบุสรรพคุณอย่างไร ให้เข้าใจและใช้ในขอบเขตนั้น

อ่านส่วนประกอบของผลิตภัณฑ์

ผลิตภัณฑ์สมุนไพรจำนวนมากเป็น “ตำรับ” ซึ่งประกอบด้วยสมุนไพรหลายชนิด ไม่ได้มีตัวยาเพียงชนิดเดียว ตัวอย่างเช่น ยาขมชนิดเม็ด ตราใบห่อ มีข้อมูลส่วนประกอบที่ระบุบอระเพ็ด ขมิ้นชัน อึ่งงิ้ม ลูกกระดอม และตัวยาอื่น ๆ ตามตำรับ

การอ่านส่วนประกอบช่วยให้ผู้ใช้ทราบว่าผลิตภัณฑ์มีอะไรอยู่บ้าง และมีความสำคัญเป็นพิเศษสำหรับผู้ที่เคยมีประวัติแพ้สมุนไพรหรือส่วนประกอบบางชนิด

อย่านำสรรพคุณของส่วนประกอบหนึ่งตัวมาแทนสรรพคุณของผลิตภัณฑ์

การที่ผลิตภัณฑ์มีสมุนไพรชนิดใดชนิดหนึ่งเป็นส่วนประกอบ ไม่ได้หมายความว่าสรรพคุณทั้งหมดของสมุนไพรชนิดนั้นจะกลายเป็นสรรพคุณของผลิตภัณฑ์ทั้งตำรับ เช่น หากผลิตภัณฑ์มีบอระเพ็ดหรือขมิ้นชันเป็นส่วนประกอบ ก็ควรพูดถึงในฐานะ “ส่วนประกอบของผลิตภัณฑ์” และยึดสรรพคุณของผลิตภัณฑ์ตามฉลากเป็นหลัก

อ่านวิธีใช้ให้ครบทั้งปริมาณและความถี่

วิธีใช้เป็นอีกส่วนหนึ่งที่ไม่ควรมองข้าม เพราะผลิตภัณฑ์ชื่อเดียวกันแต่ต่างรูปแบบอาจมีวิธีใช้ต่างกัน ฉลากอาจระบุทั้งจำนวนเม็ด จำนวนแคปซูล จำนวนถุง จำนวนครั้งต่อวัน หรือช่วงเวลาที่ใช้ ควรอ่านให้ครบก่อนใช้ ไม่ควรใช้จากความจำเพียงเพราะเคยรับประทานผลิตภัณฑ์ชื่อคล้ายกันมาก่อน

ไม่ควรเพิ่มปริมาณเอง

การใช้มากกว่าที่ฉลากกำหนดไม่ได้หมายความว่าจะเหมาะสมมากขึ้น ไม่ควรเพิ่มจำนวนเม็ด เพิ่มจำนวนครั้ง หรือใช้หลายรูปแบบร่วมกันเองเพียงเพราะคิดว่าเป็นผลิตภัณฑ์สมุนไพรชนิดเดียวกัน หากไม่แน่ใจเรื่องปริมาณ ควรสอบถามเภสัชกรแทนการคำนวณหรือปรับขนาดด้วยตนเอง

อ่านคำเตือนและข้อควรระวังทุกครั้ง

คำเตือนเป็นส่วนที่สำคัญไม่แพ้สรรพคุณ เพราะช่วยให้ทราบว่ามีกลุ่มใดที่ไม่ควรใช้ หรือควรระมัดระวังเป็นพิเศษ ฉลากบางผลิตภัณฑ์อาจระบุข้อห้ามใช้ การหยุดใช้เมื่อมีอาการผิดปกติ หรือคำแนะนำเฉพาะสำหรับผู้ที่มีภาวะสุขภาพบางอย่าง

หากฉลากมีข้อห้ามควรปฏิบัติตาม

ไม่ควรทดลองใช้ต่อเพียงเพราะคนอื่นเคยใช้แล้วไม่เกิดปัญหา การตอบสนองต่อผลิตภัณฑ์ของแต่ละคนแตกต่างกัน และคำเตือนบนผลิตภัณฑ์ควรได้รับความสำคัญมากกว่าประสบการณ์จากบุคคลอื่น

อ่านเอกสารกำกับผลิตภัณฑ์เมื่อมีให้

ฉลากบนกล่องหรือขวดมีพื้นที่จำกัด จึงอาจไม่ได้แสดงรายละเอียดทั้งหมด หากผลิตภัณฑ์มีเอกสารกำกับอยู่ภายใน ควรอ่านเพิ่มเติม โดยเฉพาะหากไม่เคยใช้ผลิตภัณฑ์นั้นมาก่อน

ควรเก็บเอกสารกำกับไว้จนกว่าจะใช้ผลิตภัณฑ์หมด

เอกสารกำกับอาจมีรายละเอียดเกี่ยวกับวิธีใช้ คำเตือน และข้อมูลอื่นที่จำเป็น หากภายหลังต้องการกลับมาตรวจวิธีใช้ หรือเกิดข้อสงสัยระหว่างใช้ จะสามารถตรวจข้อมูลได้ทันที

ตรวจวันหมดอายุก่อนใช้

นอกจากชื่อและสรรพคุณแล้ว ควรดูวันหมดอายุของผลิตภัณฑ์ทุกครั้ง ไม่ควรใช้ผลิตภัณฑ์ที่หมดอายุ หรือผลิตภัณฑ์ที่ไม่สามารถตรวจวันหมดอายุได้อย่างชัดเจน

ตรวจสภาพบรรจุภัณฑ์ด้วย

หากกล่อง ซอง ขวด หรือซีลมีรอยฉีก เปิดอยู่ก่อนแล้ว หรือมีความผิดปกติ ควรตรวจสอบก่อนใช้ หากลักษณะ กลิ่น สี หรือเนื้อผลิตภัณฑ์เปลี่ยนไปจากเดิมอย่างชัดเจน ก็ควรหลีกเลี่ยงการใช้จนกว่าจะตรวจสอบได้

หากฉลากเสียหายหรืออ่านไม่ออก ควรทำอย่างไร

หากฉลากเลือนจนอ่านชื่อผลิตภัณฑ์ วิธีใช้ หรือวันหมดอายุไม่ได้ ไม่ควรคาดเดาจากสี รูปร่างของเม็ด หรือบรรจุภัณฑ์เพียงอย่างเดียว หากยังมีชื่อหรือเลขทะเบียนบางส่วน สามารถนำไปตรวจสอบข้อมูลเพิ่มเติมได้ หากไม่สามารถระบุได้แน่ชัดว่าเป็นผลิตภัณฑ์อะไร ควรหลีกเลี่ยงการใช้

ระวังผลิตภัณฑ์ชื่อคล้ายกันแต่คนละรูปแบบ

ผลิตภัณฑ์สมุนไพรหลายกลุ่มมีชื่อเหมือนหรือคล้ายกัน แต่มีหลายรูปแบบ ตัวอย่างเช่น ยาขมอาจมีทั้งชนิดเม็ดและชนิดแคปซูล ยาเขียวอาจมีทั้งชนิดเม็ดและชนิดผง หรือฟ้าทะลายโจรอาจมีทั้งชนิดเม็ดและแคปซูล ดังนั้น ก่อนใช้ทุกครั้งควรตรวจอย่างน้อย ชื่อเต็มของผลิตภัณฑ์ รูปแบบยา และเลขทะเบียน

หากข้อมูลบนเว็บไซต์กับฉลากต่างกัน ควรดูอะไรเป็นหลัก

เว็บไซต์ของผู้ผลิตมีประโยชน์สำหรับการศึกษาข้อมูลเบื้องต้น แต่เมื่อมีผลิตภัณฑ์จริงอยู่ในมือ ควรตรวจฉลากและเอกสารกำกับของผลิตภัณฑ์นั้นร่วมด้วย โดยเฉพาะหากเป็นผลิตภัณฑ์คนละรูปแบบ คนละเลขทะเบียน หรือบรรจุภัณฑ์ต่างจากข้อมูลที่เคยเห็น

หากไม่แน่ใจควรตรวจสอบเพิ่มเติม

สามารถตรวจข้อมูลจากระบบของหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง หรือสอบถามผู้ผลิต เภสัชกร หรือบุคลากรทางการแพทย์ ไม่ควรนำข้อมูลจากโพสต์เก่า รีวิว หรือคำแนะนำของบุคคลอื่นมาแทนข้อมูลของผลิตภัณฑ์ที่ถืออยู่

คำว่า “สมุนไพร” ไม่ได้หมายความว่าใช้ได้เหมือนกันทุกคน

ผลิตภัณฑ์ที่มีส่วนประกอบจากสมุนไพรยังคงมีวิธีใช้และคำเตือนของตนเอง ผู้ที่มีโรคประจำตัว ใช้ยาอื่นเป็นประจำ ตั้งครรภ์ ให้นมบุตร หรือเคยมีประวัติแพ้ยา ควรอ่านข้อมูลให้ละเอียด และหากไม่แน่ใจควรสอบถามแพทย์หรือเภสัชกร

อย่าหยุดยาประจำเพื่อเปลี่ยนเป็นสมุนไพรเอง

หากกำลังรับประทานยาที่แพทย์สั่ง ไม่ควรหยุดยาเองเพื่อเปลี่ยนไปใช้ผลิตภัณฑ์สมุนไพร หากต้องการใช้สมุนไพรเพิ่มเติม ควรแจ้งรายการยาที่ใช้อยู่ให้แพทย์หรือเภสัชกรทราบเพื่อพิจารณาความเหมาะสม

ควรเก็บยาไว้ในบรรจุภัณฑ์เดิมหรือไม่

หากเป็นไปได้ ควรเก็บผลิตภัณฑ์ไว้ในบรรจุภัณฑ์เดิม เพราะฉลากช่วยให้ตรวจสอบชื่อ วิธีใช้ เลขทะเบียน และวันหมดอายุได้ การนำยาเม็ดหลายชนิดมารวมกันโดยไม่มีข้อมูลกำกับอาจทำให้เกิดความสับสน

หากจำเป็นต้องแบ่งพก ควรมีข้อมูลกำกับ

หากต้องแบ่งผลิตภัณฑ์ไปใช้ระหว่างวัน ควรมีวิธีระบุชื่อและวิธีใช้อย่างชัดเจน ไม่ควรพกเม็ดยาที่ไม่สามารถระบุได้ว่าเป็นผลิตภัณฑ์อะไร

เมื่อไรควรหยุดใช้และปรึกษาบุคลากรทางการแพทย์

• หากใช้ผลิตภัณฑ์แล้วเกิดอาการผิดปกติ ควรกลับไปตรวจฉลากและคำเตือนทันที
• หากมีอาการแพ้หรืออาการรุนแรง ควรหยุดใช้และขอคำแนะนำจากบุคลากรทางการแพทย์
• หากอาการเดิมไม่ดีขึ้น เป็นต่อเนื่อง หรือมีอาการใหม่ที่น่ากังวลเพิ่มขึ้น ไม่ควรเพิ่มปริมาณผลิตภัณฑ์เอง

สรุป อ่านฉลากยาสมุนไพรให้ครบก่อนใช้

การอ่านฉลากยาสมุนไพรควรเริ่มจาก ชื่อผลิตภัณฑ์ รูปแบบยา เลขทะเบียน สรรพคุณ ส่วนประกอบ วิธีใช้ คำเตือน วันหมดอายุ และเอกสารกำกับ ไม่ควรดูเพียงชื่อสมุนไพรหรือชื่อของตำรับ เพราะผลิตภัณฑ์ชื่อคล้ายกันอาจมีรูปแบบและวิธีใช้แตกต่างกัน เมื่ออ่านสรรพคุณ ควรยึดข้อความที่ระบุไว้โดยตรง ไม่ขยายความเอง และไม่ควรนำสรรพคุณของสมุนไพรตัวใดตัวหนึ่งมาใช้แทนสรรพคุณของผลิตภัณฑ์ทั้งตำรับ ไม่ควรเพิ่มปริมาณเอง ใช้ผลิตภัณฑ์ต่างรูปแบบแทนกัน หรือหยุดยาประจำเพื่อเปลี่ยนมาใช้สมุนไพรโดยไม่ปรึกษาบุคลากรทางการแพทย์

หากไม่แน่ใจว่าผลิตภัณฑ์ที่มีอยู่คืออะไร วิธีใช้ตรงกับฉลากหรือไม่ หรือมีข้อสงสัยเกี่ยวกับการใช้ร่วมกับยาอื่น ควรสอบถามแพทย์หรือเภสัชกรก่อนใช้.

สอบถามข้อมูลผลิตภัณฑ์ วิธีใช้ตามฉลาก และช่องทางจำหน่ายทาง LINE LINE ตราใบห่อ@trabaihor หากมีข้อสงสัยด้านสุขภาพควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกร

ข้อมูลในบทความนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อให้ความรู้ทั่วไป ไม่ใช้แทนการตรวจวินิจฉัยหรือการรักษาจากบุคลากรทางการแพทย์ โปรดอ่านฉลากและเอกสารกำกับยาก่อนใช้

ติดตามข้อมูลจากตราใบห่อได้ทาง

Website : https://baihor.com/

Youtube :@baihorchanel2177

Facebook : Facebook ตราใบห่อBrandBaihor

Line : LINE ตราใบห่อ@trabaihor

แหล่งอ้างอิงท้ายบทความ

• ระบบตรวจสอบการอนุญาต อย.: https://meshlog.fda.moph.go.th/SEARCH_CENTER_HERB/MAIN/SEARCH_CENTER_MAIN.aspx
• กองผลิตภัณฑ์สมุนไพร อย. – แนวทางฉลากและเอกสารกำกับ: https://herbal.fda.moph.go.th/product/
• กองผลิตภัณฑ์สมุนไพร – ถอดรหัสฉลากและเอกสารกำกับผลิตภัณฑ์สมุนไพร: https://herbal.fda.moph.go.th/product/%20decode1
• กองยา อย. – โฆษณายา: https://drug.fda.moph.go.th/drug-advertisement/
• กองยา อย. – การขออนุญาตโฆษณาขายยา: https://drug.fda.moph.go.th/sale-faq/qa-04/
• กองยา อย. – โฆษณายาอย่างไรไม่ผิดกฎ: https://drug.fda.moph.go.th/permission-to-advertise/how-to-advertise-medicine/

เขียนโดย: ทีมบรรณาธิการตราใบห่อ

บทความแนะนำ