แผลในปากจากเหล็กจัดฟัน เกิดจากอะไรและดูแลอย่างไรเมื่อมีอาการเจ็บหรือระคายเคือง

แผลในปากจากเหล็กจัดฟันเกิดจากอะไร และควรดูแลอย่างไรเมื่อเริ่มมีแผล

คนที่เพิ่งเริ่มจัดฟันหรือเพิ่งไปปรับเครื่องมือมา อาจเคยรู้สึกว่าด้านในริมฝีปากหรือกระพุ้งแก้มเจ็บผิดปกติ เมื่อส่องกระจกจึงพบแผลเล็ก ๆ สีขาวหรือเหลืองอยู่ตรงตำแหน่งที่เหล็กจัดฟันสัมผัสพอดี บางคนเจ็บเพียงเวลาเคี้ยวอาหาร ขณะที่บางคนรู้สึกระคายตลอดเวลาที่พูดหรือขยับริมฝีปาก จนสงสัยว่า แผลในปากจากเหล็กจัดฟันเกิดจากอะไร เป็นเรื่องปกติของคนจัดฟันหรือไม่ และควรทำอย่างไรให้บริเวณแผลไม่ถูกเสียดสีซ้ำ โดยเฉพาะในช่วงแรกที่ยังไม่คุ้นเคยกับเครื่องมือภายในช่องปาก

สาเหตุที่พบได้บ่อยคือ การเสียดสีระหว่างเครื่องมือจัดฟันกับเยื่อบุช่องปาก ไม่ว่าจะเป็นแบร็กเก็ตหรือตัวติดเครื่องมือบนผิวฟัน ลวดจัดฟัน ปลายลวด หรือส่วนประกอบอื่นที่สัมผัสกับกระพุ้งแก้มและริมฝีปากขณะพูด เคี้ยวอาหาร หรือขยับปาก เมื่อเกิดแรงเสียดสีต่อเนื่อง เนื้อเยื่ออาจเริ่มแดง เจ็บ และเกิดแผลตื้นได้ ข้อมูลจาก American Association of Orthodontists (AAO) ระบุว่าอาการระคายเคืองของริมฝีปาก กระพุ้งแก้ม และลิ้นสามารถพบได้ในช่วงแรกหลังติดเครื่องมือหรือหลังปรับเครื่องมือ โดยอาการของแต่ละคนอาจแตกต่างกันตามตำแหน่งเครื่องมือและความไวของเนื้อเยื่อ

อย่างไรก็ตาม ไม่ใช่ทุกแผลในปากของคนจัดฟันจะเกิดจากเหล็กจัดฟันโดยตรง เพราะยังมีแผลจากการเผลอกัดกระพุ้งแก้ม แผลร้อนในชนิดแอฟทัส หรือความผิดปกติของเยื่อบุช่องปากชนิดอื่นที่อาจเกิดขึ้นในช่วงเดียวกันได้ การดูแลจึงควรเริ่มจากสังเกตว่าตำแหน่งของแผลตรงกับแบร็กเก็ตหรือลวดที่เสียดสีหรือไม่ แผลเกิดขึ้นหลังติดหรือปรับเครื่องมือหรือเปล่า และมีส่วนของเครื่องมือที่คมหรือหลวมผิดปกติหรือไม่ หากเป็นเพียงการเสียดสีเล็กน้อยอาจเริ่มลดการสัมผัสและดูแลช่องปากเบื้องต้นได้ แต่หากมีลวดทิ่มเนื้อเยื่อ เครื่องมือแตกหรือหลุด หรือแผลไม่ดีขึ้นตามเวลา ควรติดต่อทันตแพทย์จัดฟันเพื่อประเมินต้นเหตุ

ทำไมเหล็กจัดฟันจึงทำให้เกิดแผลบริเวณกระพุ้งแก้มและริมฝีปาก

เครื่องมือจัดฟันชนิดติดแน่นมีส่วนประกอบที่ยื่นออกจากผิวฟันมากกว่าฟันธรรมชาติ โดยเฉพาะแบร็กเก็ตและลวดที่เชื่อมระหว่างฟันแต่ละซี่ แม้เครื่องมือเหล่านี้จะได้รับการออกแบบสำหรับใช้ในช่องปาก แต่เมื่อริมฝีปากและกระพุ้งแก้มเคลื่อนไหวผ่านพื้นผิวเครื่องมือซ้ำ ๆ ก็อาจเกิดการเสียดสีได้ โดยเฉพาะในช่วงแรกที่เนื้อเยื่อยังไม่คุ้นเคยกับเครื่องมือ เมื่อพูดหรือเคี้ยวอาหาร เครื่องมืออาจสัมผัสบริเวณเดิมหลายครั้งจนเริ่มรู้สึกเจ็บ และหากมีการกระทบต่อเนื่องก็อาจเกิดแผลตื้นบนเยื่อบุช่องปาก

อีกช่วงที่ควรสังเกตคือ หลังการปรับลวดหรือเปลี่ยนส่วนประกอบของเครื่องมือจัดฟัน เพราะตำแหน่งฟันและแรงที่กระทำต่อฟันอาจเปลี่ยนแปลงไปตามแผนการจัดฟัน ขณะเดียวกันส่วนของลวดหรือแบร็กเก็ตที่สัมผัสเยื่อบุอาจเปลี่ยนตำแหน่งจากเดิม ทำให้บางคนเริ่มรู้สึกเสียดสีในจุดที่ไม่เคยเจ็บมาก่อน นอกจากนี้ เมื่อฟันค่อย ๆ เคลื่อนตำแหน่ง ปลายลวดบางส่วนอาจยื่นออกมาจนสัมผัสกระพุ้งแก้มได้ จึงไม่ควรคิดว่าเมื่อจัดฟันมาหลายเดือนแล้วจะไม่มีโอกาสเกิดแผลจากเครื่องมืออีก

ต้องแยกให้ออกระหว่าง อาการปวดตึงฟันหลังปรับเครื่องมือ กับ อาการเจ็บจากเครื่องมือบาดเนื้อเยื่อ เพราะเป็นคนละลักษณะกัน อาการปวดตึงฟันอาจเกิดจากแรงที่ทันตแพทย์ใช้ในการเคลื่อนฟัน ส่วนอาการเจ็บจากการเสียดสีมักมีจุดที่รู้สึกบาดหรือแสบชัดเจน เช่น ด้านในริมฝีปากตรงแบร็กเก็ต หรือกระพุ้งแก้มตรงปลายลวด หากรู้สึกเหมือนมีของแหลมทิ่มอยู่ตลอดเวลา หรือพบว่าลวดหลวมและยื่นผิดตำแหน่ง ควรติดต่อคลินิกจัดฟันแทนการฝืนรอจนถึงวันนัดปกติ เพราะอาจต้องให้ทันตแพทย์ตรวจและปรับเครื่องมือให้เหมาะสม

แผลจากเหล็กจัดฟันต่างจากแผลร้อนในทั่วไปอย่างไร

แผลที่เกิดจากเหล็กจัดฟันเสียดสีมักอยู่ตรงตำแหน่งที่เครื่องมือสัมผัสกับเนื้อเยื่อซ้ำ เช่น ด้านในริมฝีปาก กระพุ้งแก้มใกล้ฟันกราม หรือบริเวณที่ปลายลวดจัดฟันยื่นออกมา อาจเริ่มจากความรู้สึกสาก เจ็บ หรือมีรอยแดง ก่อนพัฒนาเป็นแผลตื้นที่มีพื้นสีขาวหรือเหลืองและขอบแดงได้ ลักษณะนี้เรียกว่าแผลจากการบาดเจ็บของเยื่อบุช่องปาก หรือ Traumatic Ulcer ซึ่งมักสัมพันธ์กับการเสียดสีหรือการกระแทกเฉพาะจุด หากแผลอยู่ตรงแบร็กเก็ตที่ยื่นออกมาพอดี และรู้สึกเจ็บทุกครั้งที่ริมฝีปากเคลื่อนไหวผ่านตำแหน่งนั้น ก็อาจเป็นข้อมูลสนับสนุนว่ามีการเสียดสีจากเครื่องมือร่วมด้วย

ส่วน แผลร้อนในชนิดแอฟทัส (Aphthous Ulcer) มักมีลักษณะเป็นแผลตื้นค่อนข้างกลมหรือรี มีสีขาวหรือเหลืองตรงกลางและขอบแดง สามารถเกิดได้ในเนื้อเยื่ออ่อนหลายตำแหน่งภายในปาก แม้ไม่มีเครื่องมือจัดฟันสัมผัสบริเวณนั้นโดยตรง อย่างไรก็ตาม การบาดเจ็บหรือการเสียดสีภายในช่องปากอาจเป็นหนึ่งในปัจจัยกระตุ้นให้เกิดแผลแอฟทัสในบางคนได้เช่นกัน จึงไม่ควรพยายามแยกแผลทั้งสองชนิดจากสีหรือรูปร่างเพียงอย่างเดียว ข้อมูลจาก NHS เรื่องแผลในปาก ระบุว่าเหล็กจัดฟันที่เสียดสีหรือไม่พอดีเป็นหนึ่งในปัจจัยที่สามารถทำให้เกิดแผลในช่องปากได้

หากมีแผลเพียงจุดเดียวและอยู่ตรงเครื่องมือที่สัมผัสซ้ำ การลดแรงเสียดสีและตรวจเครื่องมือจึงเป็นเรื่องที่ควรให้ความสำคัญ แต่ถ้ามีแผลหลายจุดพร้อมกัน เกิดซ้ำในตำแหน่งต่าง ๆ หรือมีอาการอื่นร่วม เช่น มีไข้ มีตุ่มหลายจุด หรือมีรอยขาวผิดปกติที่ไม่เหมือนแผลทั่วไป ก็ควรพิจารณาสาเหตุอื่นร่วมด้วย ไม่ควรสรุปว่าเป็นผลจากการจัดฟันทั้งหมด เพราะความผิดปกติของเยื่อบุช่องปากอาจมีหลายสาเหตุ และบางกรณีจำเป็นต้องอาศัยการตรวจจริงจากทันตแพทย์หรือแพทย์

ขี้ผึ้งจัดฟันช่วยลดการเสียดสีได้อย่างไร และควรใช้อย่างไรให้เหมาะสม

สำหรับคนที่มีแผลตรงตำแหน่งแบร็กเก็ตหรือลวดสัมผัสเยื่อบุ ขี้ผึ้งจัดฟัน (Orthodontic Wax) เป็นอุปกรณ์ที่ใช้ช่วยลดการสัมผัสระหว่างเครื่องมือกับกระพุ้งแก้มหรือริมฝีปาก โดยทำหน้าที่เป็นชั้นกั้นบนพื้นผิวเครื่องมือที่ยื่นหรือเสียดสี ขี้ผึ้งชนิดนี้ไม่ได้ใช้เพื่อจัดการสาเหตุของแผลทุกประเภท และไม่ได้ใช้แทนการแก้ไขลวดที่หลวมหรือเครื่องมือที่เสียหาย แต่สามารถช่วยลดความไม่สบายจากการเสียดสีระหว่างรอให้ทันตแพทย์ตรวจหรือในช่วงที่เนื้อเยื่อกำลังปรับตัวกับเครื่องมือได้ Canadian Association of Orthodontists แนะนำการใช้ขี้ผึ้งจัดฟันบริเวณเครื่องมือที่ทำให้ริมฝีปากหรือกระพุ้งแก้มระคายเคือง โดยให้ปั้นขี้ผึ้งขนาดเล็กและกดปิดส่วนของเครื่องมือที่สัมผัสเนื้อเยื่อ

ก่อนใช้ควรล้างมือให้สะอาด แล้วส่องกระจกหาตำแหน่งที่เป็นต้นเหตุของการเสียดสี หากเป็นไปได้ให้ทำความสะอาดบริเวณเครื่องมือและซับพื้นผิวของแบร็กเก็ตหรือลวดให้แห้งพอเหมาะ จากนั้นนำขี้ผึ้งจัดฟันขนาดเล็กมาปั้นให้นุ่มและกดลงบนเครื่องมือที่เป็นจุดสัมผัส โดยพยายามให้ขี้ผึ้งคลุมส่วนที่ยื่นหรือขรุขระ เพื่อให้มีผิวสัมผัสเรียบขึ้นเมื่อริมฝีปากหรือกระพุ้งแก้มเคลื่อนไหว ไม่จำเป็นต้องใช้ขี้ผึ้งจำนวนมากจนปิดบริเวณกว้างเกินความจำเป็น และควรปฏิบัติตามคำแนะนำของทันตแพทย์หรือฉลากของขี้ผึ้งที่ใช้อยู่

ข้อสำคัญคือ ขี้ผึ้งจัดฟันใช้ปิดบนเครื่องมือ ไม่ใช่นำไปอุดหรือถูลงบนแผลโดยตรง หากขี้ผึ้งหลุด สกปรก หรือไม่สามารถปิดจุดเสียดสีได้ดี ควรเปลี่ยนใหม่ตามวิธีใช้ของผลิตภัณฑ์ และควรหลีกเลี่ยงการนำเทียนไข กาว หรือวัสดุที่ไม่ได้ผลิตมาใช้ภายในช่องปากมาแทนขี้ผึ้งจัดฟัน หากใช้ขี้ผึ้งแล้วเครื่องมือยังคงทิ่มเนื้อเยื่อ เจ็บมาก หรือมีปลายลวดแหลมยื่นออกมา ควรติดต่อทันตแพทย์จัดฟันเพื่อให้ตรวจและจัดการต้นเหตุ ไม่ควรใช้ขี้ผึ้งปิดทับต่อเนื่องโดยปล่อยให้เครื่องมืออยู่ในสภาพผิดปกติเป็นเวลานาน

หากลวดจัดฟันทิ่มกระพุ้งแก้มหรือแบร็กเก็ตหลุด ควรทำอย่างไร

บางครั้งแผลในปากไม่ได้เกิดจากการเสียดสีตามปกติ แต่เกิดจาก ปลายลวดที่ยื่นออกมา แบร็กเก็ตหลุด หรือส่วนประกอบของเครื่องมือเสียตำแหน่ง ซึ่งอาจทำให้เกิดอาการเจ็บเฉพาะจุดอย่างชัดเจน หากรู้สึกว่ามีปลายลวดแหลมทิ่มด้านในแก้ม โดยเฉพาะบริเวณฟันกรามซี่หลัง ควรตรวจดูในกระจกว่ามีส่วนของลวดยื่นออกมาจริงหรือไม่ และแจ้งคลินิกจัดฟันที่ดูแลอยู่ เพื่อให้ทันตแพทย์ประเมินว่าจำเป็นต้องเข้ามาปรับเครื่องมือก่อนวันนัดหรือไม่ เพราะหากปล่อยให้ลวดสัมผัสบริเวณเดิมต่อเนื่อง อาการระคายเคืองอาจยังคงอยู่แม้จะพยายามปรับการกินหรือการแปรงฟันแล้วก็ตาม

American Association of Orthodontists ระบุว่าปัญหาอย่างแบร็กเก็ตหลุด ลวดทิ่ม และเครื่องมือหลวมเป็นเหตุการณ์ที่ควรแจ้งทันตแพทย์จัดฟัน แม้ไม่ใช่ทุกกรณีจะเป็นภาวะฉุกเฉิน โดยระหว่างรอคำแนะนำอาจใช้ขี้ผึ้งจัดฟันปิดจุดที่เสียดสีชั่วคราวได้ สำหรับลวดที่ยื่นเล็กน้อย บางกรณีทันตแพทย์อาจแนะนำวิธีปรับให้อยู่ในตำแหน่งที่ไม่ทิ่มเนื้อเยื่อด้วยอุปกรณ์ที่เหมาะสม แต่ควรทำตามคำแนะนำเฉพาะของผู้ดูแล ไม่ควรทดลองดัดหรือดึงส่วนประกอบหลายครั้งด้วยตัวเอง เพราะอาจทำให้ลวดเปลี่ยนตำแหน่งหรือกระทบเครื่องมือส่วนอื่นได้

สิ่งที่ควรหลีกเลี่ยงคือการใช้กรรไกร คีม หรืออุปกรณ์ทั่วไปตัดลวดจัดฟันเองโดยไม่มีคำแนะนำจากทันตแพทย์ เพราะมีความเสี่ยงที่ลวดจะกระเด็น หลุดเข้าไปในช่องปาก หรือเกิดการบาดเจ็บเพิ่มเติม หากแบร็กเก็ตหลุดหรือมีชิ้นส่วนของเครื่องมือที่ไม่มั่นคงก็ควรแจ้งคลินิกเช่นกัน โดยเฉพาะเมื่อมีความเสี่ยงที่ชิ้นส่วนจะหลุดออกมาขณะรับประทานอาหาร การติดต่อทันตแพทย์แต่เนิ่น ๆ ช่วยให้ได้รับคำแนะนำว่าควรดูแลชั่วคราวอย่างไรและจำเป็นต้องเข้าตรวจเมื่อใด แทนการปล่อยให้เครื่องมือที่ผิดตำแหน่งเสียดสีเนื้อเยื่ออยู่หลายวัน

ดูแลแผลในปากระหว่างจัดฟันอย่างไร ให้รับประทานอาหารและแปรงฟันได้สะดวกขึ้น

ช่วงที่มีแผลจากเหล็กจัดฟัน การรับประทานอาหารอาจทำให้รู้สึกเจ็บมากกว่าปกติ โดยเฉพาะอาหารที่ต้องเคี้ยวแรง อาหารแข็งกรอบ หรืออาหารที่มีขอบคม เช่น ขนมปังกรอบและของทอดบางชนิด เพราะอาหารเหล่านี้อาจสัมผัสแผลหรือทำให้กระพุ้งแก้มเคลื่อนไหวเสียดสีกับเครื่องมือมากขึ้น การเลือกอาหารเนื้อนุ่ม เคี้ยวง่าย และมีอุณหภูมิที่รับประทานแล้วสบาย เช่น ข้าวต้ม โจ๊ก ไข่ตุ๋น เต้าหู้ ซุปที่ไม่ร้อนจัด หรืออาหารหั่นเป็นชิ้นเล็ก จึงเป็นทางเลือกที่ช่วยให้รับประทานอาหารได้สะดวกขึ้นระหว่างที่ยังมีอาการเจ็บ ส่วนอาหารเผ็ดจัด เปรี้ยวจัด เค็มจัด หรือเครื่องดื่มร้อนมาก ควรลดหรือหลีกเลี่ยงชั่วคราวหากพบว่าทำให้แผลแสบเพิ่มขึ้น ไม่จำเป็นต้องงดอาหารหลายชนิดโดยไม่มีเหตุผล เพราะยังควรได้รับสารอาหารอย่างเพียงพอตามความเหมาะสม

การบ้วนปากด้วยน้ำเกลืออุ่นเป็นอีกวิธีดูแลเบื้องต้นที่แหล่งข้อมูลทางทันตกรรมกล่าวถึง โดย AAO แนะนำให้ใช้น้ำเกลืออุ่นสำหรับการดูแลบริเวณที่ระคายจากเครื่องมือจัดฟัน เช่น ละลายเกลือประมาณครึ่งช้อนชาในน้ำอุ่นหนึ่งแก้ว บ้วนภายในปากอย่างนุ่มนวลแล้วบ้วนทิ้ง ไม่กลืนลงไป อย่างไรก็ตาม ไม่จำเป็นต้องใช้น้ำเกลือเข้มข้นหรือบ้วนแรงจนทำให้แผลเจ็บมากขึ้น และหากต้องการใช้ผลิตภัณฑ์สำหรับบรรเทาอาการเจ็บภายในช่องปาก ควรปรึกษาเภสัชกรและอ่านฉลากให้ครบ ไม่ควรใช้สารที่อาจทำให้เนื้อเยื่อระคาย เช่น แอลกอฮอล์เข้มข้น น้ำมะนาว หรือสารอื่นที่ไม่ได้มีคำแนะนำให้ใช้กับแผลโดยตรง

แม้มีแผลจากเหล็กจัดฟัน ก็ยังควร แปรงฟันและทำความสะอาดเครื่องมืออย่างสม่ำเสมอ เพราะเศษอาหารและคราบจุลินทรีย์สามารถสะสมรอบแบร็กเก็ตและใต้ลวดได้ง่าย NHS เรื่องการดูแลเหล็กจัดฟัน แนะนำให้แปรงฟันด้วยยาสีฟันที่มีฟลูออไรด์ในตอนเช้า ตอนกลางคืน และหลังมื้ออาหาร พร้อมใช้แปรงซอกฟันทำความสะอาดบริเวณที่เข้าถึงยากทุกวัน หากแผลอยู่ใกล้บริเวณที่แปรงต้องเคลื่อนผ่าน ควรเลือกแปรงขนนุ่มและควบคุมแรงไม่ให้กระแทกแผลซ้ำ ไม่ควรงดแปรงฟันติดต่อกันหลายวันเพียงเพราะกลัวเจ็บ เพราะการดูแลความสะอาดช่องปากยังเป็นส่วนสำคัญของการจัดฟันตลอดระยะเวลาที่ติดเครื่องมือ

แผลจากเหล็กจัดฟันมักใช้เวลานานแค่ไหน และทำไมบางคนจึงเป็นซ้ำ

แผลจากการเสียดสีเล็กน้อยภายในช่องปากมักมีแนวโน้มค่อย ๆ ดีขึ้นเมื่อเนื้อเยื่อไม่ถูกกระทบซ้ำ แต่ระยะเวลาจริงขึ้นอยู่กับความรุนแรงของแผล ตำแหน่งที่เกิด และการมีสิ่งเสียดสีต่อเนื่อง ข้อมูลจาก NHS เรื่องแผลในปาก ระบุว่าแผลในปากส่วนใหญ่มักค่อย ๆ ดีขึ้นภายในประมาณ 1–2 สัปดาห์ อย่างไรก็ตาม หากเหล็กจัดฟันยังคงสัมผัสบริเวณเดิมตลอดเวลาหรือมีลวดทิ่มแผลซ้ำ การดูแลด้วยอาหารเนื้อนุ่มหรือบ้วนปากเพียงอย่างเดียวอาจไม่เพียงพอ เพราะต้นเหตุของการบาดเจ็บยังไม่ได้รับการแก้ไข

สำหรับคนที่มีแผลเกิดซ้ำบริเวณเดิม ควรสังเกตว่าตำแหน่งแผลตรงกับแบร็กเก็ตหรือลวดชิ้นเดิมหรือไม่ และมักเกิดหลังนัดปรับเครื่องมือทุกครั้งหรือเปล่า หากมีรูปแบบชัดเจน ควรแจ้งทันตแพทย์จัดฟันพร้อมระบุตำแหน่งที่เจ็บให้ละเอียด เช่น กระพุ้งแก้มด้านซ้ายตรงฟันกราม หรือด้านในริมฝีปากล่างใกล้แบร็กเก็ตบางซี่ เพื่อให้ทันตแพทย์ตรวจจุดเสียดสีได้ตรงขึ้น บางคนอาจพบว่ามีแผลมากกว่าหนึ่งจุดหรือเกิดในตำแหน่งที่ไม่ได้สัมผัสเครื่องมือ ซึ่งกรณีเช่นนี้ควรพิจารณาปัจจัยอื่นร่วมด้วย ไม่ควรสรุปว่าเหล็กจัดฟันเป็นสาเหตุของแผลทั้งหมด

การลดโอกาสเกิดแผลซ้ำควรเริ่มจากการดูแลเครื่องมือและพฤติกรรมประจำวันร่วมกัน เช่น หลีกเลี่ยงการกัดอาหารแข็งโดยตรง ไม่เคี้ยวอาหารเหนียวที่อาจดึงแบร็กเก็ตหรือทำให้ลวดเปลี่ยนตำแหน่ง หั่นอาหารเป็นชิ้นเล็ก และไม่ใช้ฟันกัดสิ่งของที่ไม่ใช่อาหาร นอกจากนี้ควรไปตามนัดปรับเครื่องมือและแจ้งทันตแพทย์เมื่อรู้สึกว่ามีส่วนของเครื่องมือผิดตำแหน่ง AAO แนะนำให้ดูแลความสะอาด ใช้แปรงขนนุ่ม หลีกเลี่ยงอาหารแข็งหรือเหนียวที่อาจทำให้เครื่องมือเสียหาย และติดต่อทันตแพทย์เมื่อมีลวดหรือแบร็กเก็ตผิดปกติ เพราะการดูแลเครื่องมือให้อยู่ในสภาพเหมาะสมมีส่วนช่วยลดเหตุการณ์ที่ทำให้เนื้อเยื่อภายในปากระคายเคืองซ้ำได้

แผลในปากจากเหล็กจัดฟันแบบไหนควรติดต่อทันตแพทย์ก่อนวันนัด

แม้อาการระคายเคืองเล็กน้อยหลังติดหรือปรับเครื่องมืออาจพบได้ แต่บางสถานการณ์ไม่ควรรอจนถึงวันนัดปกติ โดยเฉพาะเมื่อมี ลวดแหลมทิ่มกระพุ้งแก้ม แบร็กเก็ตแตกหรือหลุด เครื่องมือหลวม หรือเจ็บมากจนรับประทานอาหารและดื่มน้ำลำบาก เพราะปัญหาเหล่านี้อาจต้องให้ทันตแพทย์ตรวจและปรับเครื่องมือโดยตรง NHS แนะนำให้ติดต่อทันตแพทย์จัดฟันเมื่อเครื่องมือแตก เหงือกบวมแดงหรือเจ็บมาก หรือมีอาการปวดฟันนานกว่าสองสามวันหลังติดหรือปรับเครื่องมือ โดยไม่จำเป็นต้องรอให้ปัญหาดำเนินต่อไปจนแผลมีขนาดใหญ่ขึ้น

สำหรับแผลที่เกิดขึ้นแล้ว ควรดูแนวโน้มว่าค่อย ๆ เจ็บน้อยลงหรือไม่ หาก แผลไม่เริ่มดีขึ้นภายในประมาณสองสัปดาห์ หรือเป็นนานเกินสามสัปดาห์ ควรได้รับการตรวจจากทันตแพทย์หรือแพทย์ เพราะแผลในช่องปากอาจมีสาเหตุอื่นนอกจากการเสียดสีจากเครื่องมือ NHS แนะนำให้พบแพทย์หรือทันตแพทย์เมื่อแผลในปากเป็นนานเกินสามสัปดาห์ รวมถึงกรณีที่แผลมีเลือดออก แดงหรือเจ็บมากขึ้น หรือมีลักษณะแตกต่างจากแผลที่เคยเป็น ขณะเดียวกันหากพบก้อน รอยแข็ง หรือรอยสีขาวหรือแดงที่ไม่หายไป ก็ควรได้รับการประเมินโดยไม่รอจนถึงระยะเวลานั้น

หากมีอาการรุนแรง เช่น ใบหน้าหรือช่องปากบวมมากร่วมกับไข้ ปวดรุนแรง มีเลือดออกไม่หยุด หายใจลำบาก กลืนลำบากอย่างชัดเจน หรือได้รับอุบัติเหตุที่ทำให้ฟันและขากรรไกรบาดเจ็บ ควรขอความช่วยเหลือทางการแพทย์หรือทันตกรรมฉุกเฉินทันที ไม่ควรพยายามดูแลด้วยขี้ผึ้งจัดฟันหรือการบ้วนปากเพียงอย่างเดียว AAO ระบุว่าปัญหาบางอย่างจากเครื่องมือสามารถดูแลชั่วคราวระหว่างรอพบทันตแพทย์ได้ แต่กรณีที่มีเลือดออกมาก หายใจหรือกลืนลำบาก การบาดเจ็บรุนแรง หรือมีสัญญาณการติดเชื้อจำเป็นต้องได้รับความช่วยเหลืออย่างเร่งด่วน

หากสนใจยาแผนไทยหรือสมุนไพร ควรแยกออกจากการดูแลแผลจากเครื่องมือจัดฟัน

คนไทยบางคนอาจเรียกแผลที่เกิดจากเหล็กจัดฟันว่า “ร้อนใน” เพราะเห็นเป็นแผลตื้นสีขาวหรือเหลืองและมีอาการเจ็บคล้ายแผลร้อนในทั่วไป แต่ในทางทันตกรรมควรแยกสาเหตุให้ชัด เพราะหากแผลเกิดจากการเสียดสีของแบร็กเก็ตหรือลวดจัดฟัน สิ่งสำคัญคือการลดแรงเสียดสีและตรวจดูว่าเครื่องมือยังอยู่ในตำแหน่งเหมาะสมหรือไม่ การดูแลอาการเจ็บเพียงอย่างเดียวอาจไม่เพียงพอหากเครื่องมือยังคงบาดเนื้อเยื่อซ้ำ

ใน มุมมองตามการแพทย์แผนไทยหรือภูมิปัญญาดั้งเดิม อาจมีแนวคิดเกี่ยวกับอาการร้อนในและการดูแลร่างกายตามศาสตร์ดั้งเดิม แต่ควรแยกข้อมูลส่วนนี้ออกจากการประเมินแผลจากการบาดเจ็บของเยื่อบุช่องปาก หากสนใจใช้ยาแผนไทยหรือผลิตภัณฑ์สมุนไพร ควรอ่านชื่อผลิตภัณฑ์ รูปแบบยา สรรพคุณ ส่วนประกอบ วิธีใช้ เลขทะเบียน และคำเตือนของผลิตภัณฑ์นั้นโดยตรง ไม่ควรนำสรรพคุณของสมุนไพรเพียงตัวเดียวไปขยายเป็นสรรพคุณของผลิตภัณฑ์ทั้งสูตร และไม่ควรสรุปว่าผลิตภัณฑ์ที่กล่าวถึงร้อนในจะเหมาะกับแผลทุกชนิดที่เกิดในช่วงจัดฟัน

หากมีแผลตรงตำแหน่งลวดทิ่มหรือแบร็กเก็ตเสียดสี การติดต่อทันตแพทย์จัดฟันเพื่อจัดการต้นเหตุยังเป็นเรื่องสำคัญ ไม่ควรใช้ผลิตภัณฑ์ใดเพื่อฝืนทนความเจ็บแล้วเลื่อนการตรวจออกไป โดยเฉพาะกรณีที่เครื่องมือหลวม แผลไม่ดีขึ้น หรือเกิดอาการผิดปกติอื่นร่วมด้วย ส่วนข้อมูลเกี่ยวกับผลิตภัณฑ์สมุนไพรควรพิจารณาตามฉลากของผลิตภัณฑ์จริงและคำแนะนำจากแพทย์หรือเภสัชกร ไม่ควรนำมาใช้แทนการดูแลทางทันตกรรม

สรุป แผลในปากจากเหล็กจัดฟันควรลดการเสียดสีและดูแลเครื่องมือควบคู่กัน

แผลในปากจากเหล็กจัดฟันมักเกี่ยวข้องกับการเสียดสีระหว่างแบร็กเก็ต ลวด หรือส่วนประกอบของเครื่องมือกับเยื่อบุภายในช่องปาก โดยเฉพาะบริเวณกระพุ้งแก้ม ริมฝีปาก และบางครั้งอาจเกิดบริเวณลิ้นได้ อาการอาจเริ่มจากความรู้สึกสากหรือเจ็บเฉพาะจุด ก่อนเกิดเป็นแผลตื้นที่รู้สึกแสบเมื่อพูดหรือเคี้ยวอาหาร อย่างไรก็ตาม ไม่ใช่ทุกแผลของคนจัดฟันจะเกิดจากเครื่องมือโดยตรง จึงควรสังเกตตำแหน่งของแผล ประวัติการติดหรือปรับเครื่องมือ และการมีส่วนของลวดหรือแบร็กเก็ตที่ผิดปกติร่วมด้วย

หากเป็นแผลจากการเสียดสีเล็กน้อย สามารถเริ่มดูแลเบื้องต้นด้วยการใช้ขี้ผึ้งจัดฟันปิดส่วนของเครื่องมือที่สัมผัสเนื้อเยื่อ เลือกอาหารเนื้อนุ่ม ลดอาหารที่ทำให้แผลแสบ และทำความสะอาดช่องปากด้วยแปรงขนนุ่มอย่างระมัดระวัง โดยยังใช้ยาสีฟันที่มีฟลูออไรด์และดูแลบริเวณรอบเครื่องมือให้สะอาดตามคำแนะนำของทันตแพทย์ ไม่ควรพยายามใช้เครื่องมือทั่วไปตัดหรือดัดลวดเองโดยไม่มีคำแนะนำ เพราะอาจทำให้เกิดปัญหาเพิ่มเติมได้

หากพบว่าลวดทิ่มเนื้อเยื่อ แบร็กเก็ตหลุด เครื่องมือหลวม แผลเจ็บมากขึ้น หรือแผลเกิดซ้ำตรงตำแหน่งเดิม ควรติดต่อทันตแพทย์จัดฟันเพื่อประเมินและแก้ไขต้นเหตุ ไม่ควรรอจนถึงวันนัดตามปกติทุกกรณี และหากแผลไม่ดีขึ้นภายในประมาณสองสัปดาห์ เป็นนานเกินสามสัปดาห์ หรือมีอาการผิดปกติ เช่น เลือดออก บวมมาก มีไข้ หรือมีรอยโรคที่ดูแตกต่างจากแผลทั่วไป ควรได้รับการตรวจเพิ่มเติม การดูแลแผลจากเหล็กจัดฟันจึงไม่ใช่เพียงลดความเจ็บชั่วคราว แต่ควรให้ความสำคัญกับการลดสิ่งเสียดสี รักษาความสะอาด และตรวจสภาพเครื่องมือให้เหมาะสมตลอดช่วงจัดฟัน

สอบถามข้อมูลผลิตภัณฑ์ วิธีใช้ตามฉลาก และช่องทางจำหน่ายทาง LINE LINE ตราใบห่อ@trabaihor หากมีข้อสงสัยด้านสุขภาพควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกร

ข้อมูลในบทความนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อให้ความรู้ทั่วไป ไม่ใช้แทนการตรวจวินิจฉัยหรือการรักษาจากบุคลากรทางการแพทย์ โปรดอ่านฉลากและเอกสารกำกับยาก่อนใช้

ติดตามข้อมูลจากตราใบห่อได้ทาง

Website : https://baihor.com/

Youtube :@baihorchanel2177

Facebook : Facebook ตราใบห่อBrandBaihor

Line : LINE ตราใบห่อ@trabaihor

แหล่งอ้างอิงท้ายบทความ

• American Association of Orthodontists : https://aaoinfo.org/whats-trending/what-is-an-orthodontic-emergency/
• NHS – Braces : https://www.nhs.uk/tests-and-treatments/braces/
• NHS – Mouth ulcers : https://www.nhs.uk/conditions/mouth-ulcers/
• Canadian Association of Orthodontists – Orthodontic Emergencies : https://www.cao-aco.org/en/orthodontic-emergencies
• American Association of Orthodontists – How Do Braces Work? : https://aaoinfo.org/treatments/braces/
• Ontario Association of Orthodontists – Caring for Braces and Aligners : https://oao.on.ca/about-orthodontics/caring-for-braces/

เขียนโดย: ทีมบรรณาธิการตราใบห่อ

บทความแนะนำ